Zmarł Profesor Tadeusz Sarnowski

Prof. Tadeusz Sarnowski (1945 – 2019)

Zmarł Profesor Tadeusz Sarnowski. Uroczystości pogrzebowe rozpoczną się 14 sierpnia 2019 (środa) o godzinie 14 Mszą Świętą w kościele św. Ignacego Loyoli na Wólce Węglowej (ul. Kazimierza Wóycickiego 14 A). Po mszy nastąpi wyprowadzenie na cmentarz miejscowy (Cmentarz Północny).

Z głębokim smutkiem i żalem informujemy, że 7 sierpnia 2019 r. odszedł do wieczności prof. dr hab. Tadeusz Sarnowski, archeolog, historyk i epigrafik, kierownik Zakładu Prowincji Rzymskich i emerytowany profesor Instytutu Archeologii, Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Był jednym z najwybitniejszych badaczy prowincji rzymskich, w szczególności obszaru dolnego Dunaju oraz północnego wybrzeża Morza Czarnego w kontekście obecności armii rzymskiej.

Syn nauczycielki z Wołynia, która 21 lutego 1940 r. została przymusowo wywieziona do radzieckiego łagru w okolicach Archangielska, skąd po zawarciu układu Sikorski-Majski w 1941 r. trafiła najpierw do Iranu, a potem do Cape Town w Afryce Południowej, gdzie 9 października 1945 urodził się Tadeusz Sarnowski. Po przyjeździe do Polski zamieszkali najpierw na Ziemiach Odzyskanych we wsi Raszowa, w okolicy Kędzierzyna-Koźla, aby później przenieść się na Podkarpacie, do Żołyni. Tam w 1962 Profesor Sarnowski ukończył liceum. Silnie związany z samotnie wychowującą go mamą często ją wspominał i powtarzał, że skutecznie zastępowała mu oboje rodziców. Doświadczenia wczesnych lat młodości, w szczególności potrzeba prowadzenia oszczędnego trybu życia, nauka w szkołach z internatem oraz działalność harcerska odcisnęły na nim silne piętno sprawiając, że był człowiekiem niezwykle samodzielnym, nie bojącym się żadnych wyzwań i uparcie dążącym do celu.

Nie spełniwszy wymagania znajomości j. angielskiego pozwalającego mu na podjęcie wymarzonych studiów na ówczesnej Szkole Głównej Planowania i Statystki (obecnie SGH) rozpoczął w wieku 17 lat naukę na Katedrze Archeologii Śródziemnomorskiej UW i, jak mówił, rozkochał się w historii starożytnej. Studia te ukończył 2 czerwca 1968 r. po złożeniu pracy pt. „Architektura obronna na terenie Grecji w III i II tys. p.n.e.” napisanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Kazimierza Majewskiego. Rok wcześniej został słuchaczem podyplomowego Studium Afrykanistycznego na UW, co miało później niemały wpływ na jego zainteresowania badawcze. Następnie, w tym samym roku rozpoczął studia doktoranckie na Wydziale Historycznym UW, które zakończył w 1974 r., aby 25 stycznia 1975 r. uzyskać tytuł doktora po obronie pracy pt. „Architektura willowa w późnoantycznej ikonografii mozaikowej Afryki rzymskiej” pod kierunkiem prof. Kazimierza Majewskiego.

Żywiołem i ogromną pasją Prof. Sarnowskiego stały się badania wykopaliskowe. Dzięki obszernemu doświadczeniu terenowemu został wybitnym archeologiem, którego wnikliwe obserwacje stratygraficzne i umiejętność łączenia faktów były zawsze na najwyższym poziomie. Pracował na stanowiskach m.in. w Mucking w Wielkiej Brytanii (1971–73), Apamei w Syrii wraz z Mission Belge d’Apamee (1977–79, 1982), a także kilku stanowiskach w Polsce. Jednakże to wykopaliska w Novae w Bułgarii, w których brał udział od czasów studiów doktoranckich, były dla niego zawsze najważniejsze.

Jako jeden z pierwszych naukowców pracujących na tym stanowisku stosował nowoczesne, jak na ówczesne czasy, rozwiązania metodologiczne. Jego wysiłki skupione były na badaniach komendantury i systemu fortyfikacji twierdzy legionowej, oraz na poznaniu dziejów stanowiska. Uwzględniając w swoich badaniach aspekt ludzki potrafił nie tylko poznać przeznaczenie i sekwencję budowlaną odsłanianych struktur, ale również poznać i zrozumieć intencje jakimi kierowali się ich konstruktorzy. W swojej pracy zawsze cenił najnowsze i różnorodne techniki dokumentacji, w tym metody nieinwazyjne oraz te z zakresu archeologii cyfrowej. Jego podejście zapewniło wielu młodym naukowcom reprezentującym różne specjalizacje szanse na rozwój i zaistnienie w świecie naukowym.

W roku 1988 Profesor Sarnowski ukończył rozprawę habilitacyjną zatytułowaną „Armia rzymska w Mezji Dolnej i na północnym wybrzeżu Morza Czarnego”, której wiele tez i ustaleń pozostaje wciąż aktualnych, pomimo upływu lat. W 1990 r. otrzymał tytuł profesora UW oraz stanowisko Kierownika Zakładu Archeologii Prowincji Rzymskich, a w 2002 r. jego dorobek naukowy i działalność dydaktyczna została doceniona i nagrodzona tytułem profesora zwyczajnego.

W ciągu swojej długoletniej pracy na Uniwersytecie Warszawskim Profesor prowadził aktywną działalność dydaktyczną zarówno z zakresu archeologii Rzymu i prowincji rzymskich, historii sztuki starożytnej Grecji i Rzymu, metodyki i archeologii śródziemnomorskiej, jak i specjalistyczne wykłady monograficzne koncentrujące się na zagadnieniach związanych z armią rzymską, archeologią północnych wybrzeży Morza Czarnego, obecności rzymskiej poza granicami Imperium, religii w armii rzymskiej, a także urbanizacji prowincji dolnodunajskich, programom statuarycznym w miastach i obozach prowincjonalnorzymskich, rzemiośle i handlu w prowincjach nadgranicznych oraz osadnictwie wiejskim w Cesarstwie Rzymskim. Na prowadzonym przez niego seminarium powstało kilkadziesiąt prac magisterskich. Był on także promotorem oraz recenzentem rozpraw doktorskich i habilitacyjnych. W każdym z przypadków bez wyjątku angażując się w powierzone zadanie z ogromnym poczuciem odpowiedzialności, poświęcając uczniom wiele energii i czasu.

Oprócz przygotowywania licznych publikacji, Profesor prowadził rozległą międzynarodową działalność naukową i redaktorską oraz był uczestnikiem wielu konferencji. Od wielu lat był członkiem Deutsches Archäologisches Institut, Redakcji Naukowych czasopism „Archaeologia” (Warszawa) i „Światowit”, prowadził także zajęcia kursowe i wykłady w charakterze visiting professor uniwersytetów w Łodzi, Poznaniu, Algierze, Londynie, Newcastle upon Tyne, Frankfurcie nad Menem, Berlinie, Pradze, Sofii, Symferopolu, Brnie, Lozannie, Genewie, Zürichu, Bazylei, Freiburgu. Zrealizował wiele projektów badawczych, rozliczanych licznymi, cenionymi w świecie publikacjami. W ostatnich latach kierował jednocześnie Ekspedycją IA UW w Novae i na Krymie, gdzie badał pozostałości rzymskiego garnizonu w okolicach dzisiejszego Sewastopola: w Bałakławie (światynia Jowisza Dolicheńskiego, 1996–1997, 2003) i na wzgórzu Kazackaja (2000–2002) oraz wiejskie zaplecze Chersonezu Taurydzkiego (2004–2013). Był także organizatorem wystaw poświęconych wykopaliskom w Novae i na Krymie.

Profesor Tadeusz Sarnowski był człowiekiem życzliwym i mądrym, wychowawcą kilku pokoleń studentów i doktorantów, lubianym przez wszystkich współpracownikiem, kolegą i nauczycielem, a dla niektórych niedoścignionym mistrzem. Był zasadniczy, a czasem surowy jednak zawsze ponad wszystko kierował się dobrem innych, nigdy swoim. Cechowała go niezachwiana uczciwość i skromność. Jedyne czego nie potrafił to odmówić pomocy. Pozostawił po sobie wiele odkryć, osiągnięć i grono oddanych mu uczniów. Na zawsze przetrwa w naszej pamięci.

Łączymy się w bólu z jego żoną, synami i rodziną.