Zakład Paleolitu i Mezolitu

Badania w Uzbekistanie

Adres: 00-927 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, Szkoła Główna, tel. 55 22 842, pok. 2.15, 0.30

Kierownik zakładu:
dr Michał Przeździecki

dyżury: pn. 10.00-11.30, wt. 11.30-13.00,  p. 2.15 lub 0.30

Pracownicy:
Prof. dr hab. Karol Szymczak
dr Małgorzata Kot

Doktoranci:
Mgr Natalia Gryczewska

Projekty badawcze

Badania w Uzbekistanie

Badania wykopaliskowe w Uzbekistanie prowadzone są w Zakładzie Paleolitu i Mezolitu od 25 lat. Obecnie prowadzimy wykopaliska na stanowiskach w dolinie Katta Sai i Ertash Sai położonych na zachodnich przedgórzach Tien Szanu. Zapierające dech w piersi widoki i niezapomniana przygoda, jaką jest wyprawa przez Azję Centralną towarzyszą nam na co dzień przy badaniu pozostałości obozowisk z końca środkowego paleolitu. Kto był ich twórcą? Neandertalczyk, człowiek współczesny, czy Denisowczyk? Tego planujemy się dowiedzieć w najbliższych sezonach.
Chcesz dowiedzieć się więcej- zapraszamy na wykład monograficzny profesora Karola Szymczaka na temat Azji Centralnej oraz na nasze wykopaliska.
Badania prowadzone są we współpracy z Instytutem Archeologii Uzbeckiej Akademii Nauk i Instytutem Archeologii i Etnografii Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku. Projekt „Multidyscyplinarne studia mikroregionalne nad środkowym paleolitem południowo-zachodniej części Gór Czatkalskich (zachodnie przedgórze Tien Szanu, Uzbekistan)” finansowany jest przez Narodowe Centrum Nauki (grant nr 2017/25/B/HS3/00520).

Publikacje:
Krajcarz M., Kot M., Pavlenok K., Fedorowicz S., Krajcarz M., Lazarev S., Mroczek R., Radzhabov A., Shnaider S., Szymanek M., Szymczak K., 2016, Middle Palaeolithic sites of Kattasai in western Tian Shan piedmont, Central Asiatic loess zone: geoarchaeological investigation of the site formation and the integrity of the lithic assemblages, Quaternary International, vol. 399, pp. 136 – 150: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618215007454
Kot M., Szymczak K., Khudzhanazarov M., Sayfullaev B.,Hushvaktov N., Ergashev O., 2015, Kukayaz Revisited. A Problem with Dating the Bifacial Technology in Central Asia, [in:] Coming Back to the Beginnings. In Memory of an Outstanding Archaeologist Vadim Ranov, edited by A. P. Derevianko and M. V. Chunkov, Publishing Department of the Institute of Archaeology SB RAS, Novosibirsk, pp. 215 – 226: https://www.researchgate.net/publication/314245853_Kukayaz_sites_revisited_A_problem_with_dating_the_bifacial_technology_in_Central_Asia
Derevanko A. P., Lazarev S. Yu., Pavlenok K. K., Sneider S. V., Szymczak K., Kot M., Ralzhabov A., Khudzhanazarov M., 2014, UtochnenyestratigraficheskoysituatsiinapaleoliticheskoystoyankeKattasai (Tashkentskaya oblast, Uzbekistan), Ethnography, Anthropology of Siberia and Cross-Border Regions, vol. XX, pp. 32 – 35, article in Russian/.
Kot M., Pavlenok K., Radzhabov A., Sneider S.,Szymczak K., 2014, Katta Sai: a Palaeolithic site in the Tian Shan piedmont, Uzbekistan, Central Asia, Antiquity, vol. 88, issue 340: https://www.antiquity.ac.uk/projgall/kot340
Derevanko A. P., Islamov U. I., Pavlenok K. K., Shnayder S. V., Szymczak K., Kot M., Radzhabov A., Lazarev S. Yu., 2013, PredvaritelniyerezultatiissledovaniyastoyankiKattasai (Uzbekistan) v 2013 godu, ProblemiArckeologii, Etnografii, AntropologiiSibiriiSopredelnikhTerritorii, tom XIX, pp. 60 – 65 /article, in Russian/.

PROJEKT „SCAR PATTERN”

Jest to obecnie największy realizowany w naszym Zakładzie projekt, którego celem jest nie tylko wykonanie zaplanowanych zadań badawczych ale także stworzenie interdyscyplinarnego zespołu badawczego. Projekt ma na celu opracowanie 12 stanowisk jaskiniowych położonych w Dolinie Sąspowskiej na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, badanych w drugiej połowie XX wieku przez prof. Waldemara Chmielewskiego. Wyniki tych badań nie były dotychczas publikowane. Projekt zakłada zatem analizę materiału odkrytego podczas tamtych wykopalisk, ale także ponowne otwarcie starych wykopów, na wybranych stanowiskach celem weryfikacji stratygrafii i pobrania prób do analiz geologicznych, paleontologicznych, palinologicznych, antrakologicznych i wielu innych.

Badane przez nas jaskinie zamieszkiwane były od środkowego paleolitu po późną nowożytność. Kolejno otwierane pudełka z zabytkami co dzień zaskakują nas czymś nowym. Dlaczego dziecko z Tunelu Wielkiego zostało pochowane z czaszką zięby w ustach? Dlaczego schronisko Garncarskie było dogodnym miejscem na warsztat garncarski? Kto zamieszkiwał Jaskinię Koziarnię na przełomie środkowego i górnego paleolitu? Czy w schronisku Bramka faktycznie znaleziono mezolityczny pochówek niemowlęcia? Kto tworzył mielerze przy Schronisku Kamienistym? Na te i wiele innych pytań stara się odpowiedzieć interdyscyplinarny zespół złożony z 22 badaczy.
Projekt „Historia zasiedlenia jaskiń Doliny Sąspowskiej od paleolitu po nowożytność w świetle niepublikowanych źródeł z badań wykopaliskowych prof. Waldemara Chmielewskiego” finansowany jest ze środków Narodowego Centrum Nauki (grant nr 2016/22/E/HS3/00486).

JASKINIE DOLINY SĄSPOWSKIEJ

STEFAN KRUKOWSKI I JEGO MONOGRAFIA JASKINI GVARDJILAS KLDE

100 lat temu w 1916 roku Stefan Krukowski jako jeden z pierwszych archeologów przeprowadził wykopaliska archeologiczne na stanowisku paleolitycznym na terytorium dzisiejszej Gruzji. Pracował on w trakcie I wojny światowej w Muzeum Kaukaskim w Tbilisi i do czasu jej zakończenia zdołał zanalizować około 30 000 górnopaleolitycznych zabytków znalezionych podczas dwóch miesięcy wykopalisk w jaskini Gvardjilas Klde, w regionie Imereti. Opuszczając Tbilisi w 1918r. S. Krukowski miał gotowy do druku test monografii stanowiska. Niestety książka nigdy nie ukazał się drukiem.
100 lat później we współpracy z Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie, gdzie przechowywany jest rękopis książki, postanowiliśmy podjąć się krytycznego wydania tej książki. Praca jest utrudniona, gdyż nie zachowały się oryginalne ,przygotowane przez autora, tablice z rysunkami zabytków. Dysponujemy obecnie jedynie rękopisem w języku rosyjskim, niedokończonym tłumaczeniem na język francuski i dziennikiem polowym S. Krukowskiego prowadzonym podczas wykopalisk. Dzięki pomocy Muzeum Narodowego w Tbilisi byliśmy także w stanie dotrzeć do zachowanej w całości kolekcji zabytków pochodzących z wykopalisk z 1916r. Przygotowywana książka opublikowana zostanie na początku 2019r. w czterech językach polskim, gruzińskim, rosyjskim i angielskim.