Novae – osiedle przyobozowe (canabae)

Kierownik badań: dr hab. Agnieszka Tomas
Miejsce badań: Bułgaria, Swisztow
Charakter stanowiska: rzymski obóz legionowy, osiedle przyobozowe (castra legionis) i miasto późnoantyczne
Datowanie: I-VI w.

Wsparcie finansowe: Narodowe Centrum Nauki

Tytuł projektu: Badania struktur osadniczych przy rzymskim obozie legionowym w Novae (Mezja Dolna) przy użyciu niedestrukcyjnych metod prospekcji terenowej

Numer projektu: 2011/01/D/HS3/02187

Więcej informacji: tutaj i tutaj

Novae – osiedle przyobozowe (canabae)
W roku 2010 ruszyły przygotowania do projektu, którego celem było odtworzenie sieci osadniczej wokół rzymskiego obozu legionowego w Novae. W roku 2011 do projektu przyłączyła się grupa studentów i absolwentów IAUW działająca dotychczas w SKN Nowoczesnych Metod Prospekcji i Dokumentacji Archeologicznej „Wod.o.Lot” – Piotr Wroniecki (Przewodniczący SKN), Michał Pisz (Kierownik Projektu studenckiego), Marcin Jaworski oraz Joanna Balcerzak. Uczestnicy Projektu wykonali serię prób z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu w celu doboru metod badawczych. Próby wypadły bardzo pomyślnie, choć nie bez poświęceń, związanych m.in. z koniecznością uporania się z bujną roślinnością. So to pierwsze badania w Novae z użyciem nowoczesnego sprzętu do badań geofizycznych, oraz pierwsze regularne badania nieinwazyjne na terenie canabae.

Dzięki wsparciu Narodowego Centrum Nauki w marcu 2012 r. rozpoczęto projekt zatytułowany “Badania struktur osadniczych przy rzymskim obozie legionowym w Novae (Mezja Dolna) przy użyciu niedestrukcyjnych metod prospekcji terenowej”. Przedmiotem badań było osadnictwo cywilne przy obozie legionowym od I-III w. n.e. oraz część późnoantycznego miasta położona w obrębie tzw. aneksu, czyli terenu położonego na wschód od obozu, który w okresie późnoantycznym został otoczony murem i stał się integralną częścią miasta.

W ramach projektu przeprowadzono badania geofizyczne z użyciem gradiometru i magnetometru cezowego ze stacją GPS RTK, odtworzony zostanie trójwymiarowy model terenu, a także wykonana zostanie seria zdjęć z powietrza. Obszar badań objął teren cywilnego osiedla przyobozowego (canabae), drugiego osiedla położonego ok. 2 km na wschód od fortecy w m. Ostrite Mogili (vicus) oraz mniejsze punkty osadnicze (m.in. willę na południe od Novae). Jednocześnie opublikowane dotychczas materiały pochodzące najprawdopodobniej z tych osiedli i cmentarzysk (znaleziska luźne, inskrypcje) oraz obiekty infrastruktury zostały skatalogowane i zadokumentowane ponownie, m.in. fotograficznie. Dzięki wsparciu Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej w roku 2012 przeprowadzono także kwerendę muzealną, która pozwoliła uzupełnić katalog o publikowane i niepublikowane zabytki przechowywane w Muzeum Historycznym w Swisztowie i w Sofii.

Projekt zakończony

Publikacje:

A. Tomas, Non-Destructive Investigations in the Extramural Area of Novae (Lower Moesia) in 2014, Światowit 53/A, 2014 (2015), 205–212.

A. Tomas, Non-destructive survey in Novae (Lower Moesia) [in] Limes XXII. Proceedings of the 22nd International Congress of Roman Frontier Studies Ruse, Bulgaria, September 2012, L. Vagalinski, N. Sharankov [eds.], Sofia 2015, 881–888.

A. Tomas, Tracing Civilian Settlement in the Surroundings of Novae (Lower Moesia). Sources, Investigations, Results [in] Romans and the Others in the Lower Danube Region in the First Century BC – Third Century AD. Proceedings of the International Colloquium Tulcea, 7-11 of October 2015, Cr.-G. Alexandrescu [ed.], Biblioteca Istro-Pontică. Seria Archeologie, 12, Cluj-Napoca 2016, 191–204.

T. Sarnowski, L. Kovalevskaja, A. Tomas, P. Zakrzewski, T. Dziurdzik, E. Jęczmienowski, Novae – castra, canabae, vicus, 2013-2015. Preliminary report on the Excavations and Prospection Surveys of the University of Warsaw Archaeological Expedition, Archeologia 65, 2016, 177–203.

T. Sarnowski, L. Kovalevskaja, A. Tomas, T. Dziurdzik, E. Jęczmienowski, P. Zakrzewski, Novae 2015. Legionary defences and extramural settlement, Światowit 54-55/A/B, 2015-2016 (2018), 322–328.

A. Tomas, E. Genčeva, Geofizični izsledvaniâ na teritoriâta na kanabite na Novae, A. Tomas, Arheologičeski otkritija i razkopki prez 2012 g., Sofia 2013, 250–251.

A. Tomas, E. Genčeva, Geofizični izsledvaniâ na teritoriâta na kanabite na Novae, Arheologičeski otkritija i razkopki prez 2013 g., Sofia 2014, 318–319.

A. Tomas, A New Dedicatory Inscription from Novae (Lower Moesia), Światowit 52/A, 2013 (2014), 79–86.

A. Tomas, Geofizični proučvanija i obhoždanija v okolnostite na Nove [in] Arheologičeski otkritija i razkopki prez 2014 g., Sofia 2015, 409–410.