Organizatorzy:
Julia Chyla, Arkadiusz Sołtysiak, Michał Starski (Wydział Archeologii UW)
Forma sesji: stacjonarna
Język sesji: polski
Podczas sesji „RADOGOST: cyfrowe dane archeologiczne w praktyce badawczej” zostaną zaprezentowane wyniki projektów, których celem było przygotowanie i udostępnienie zasobów w repozytorium RADOGOST. Chcemy pokazać nie tylko same wyniki badań, lecz przede wszystkim konkretne typy danych cyfrowych, które powstały w ramach tych przedsięwzięć: zbiory GIS, modele 3D, bazy danych, dokumentację fotogrametryczną, skany archiwów, dane z prospekcji lotniczych oraz uporządkowane zbiory zdjęć i metadanych.
Celem sesji jest: (1) podsumowanie, co udało się zrealizować i umieścić w repozytorium, (2) omówienie przyjętych standardów opracowania, opisu i deponowania danych (FAIR, struktura metadanych, identyfikatory DOI) oraz (3) pokazanie potencjału ponownego wykorzystania tych zasobów w dalszych badaniach, dydaktyce i popularyzacji. Każda krótka prezentacja obejmie zarys projektu, charakterystykę powstałego zbioru danych, opis kluczowych decyzji technicznych i organizacyjnych oraz refleksję nad korzyściami i trudnościami związanymi z przygotowaniem danych do otwartego udostępnienia.
Zapraszamy wszystkie zespoły realizujące projekty związane z repozytorium RADOGOST do krótkiego zaprezentowania swoich doświadczeń. Chcemy, aby sesja stała się przeglądem różnorodnych danych tworzonych na Wydziale Archeologii. Liczymy, że dyskusja pomoże wypracować wspólne standardy planowania pracy z danymi już na etapie wniosków grantowych i projektowania badań, a także zidentyfikować potrzeby szkoleniowe i aparaturowe związane z dalszym rozwojem naszego repozytorium.
Program sesji jest dostępny tutaj.
ABSTRAKTY (alfabetycznie wedlug nazwisk):
Marek Baczewski (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Adam Cieśliński (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Agata Wiśniewska (Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie, Polska), Marcin Woźniak (Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego im. Stefana Woydy w Pruszkowie, Polska)
Wzorcowe dane cyfrowe z badań archeologicznych mikroregionu osadniczego kultury przeworskiej w Zaborowie (pow. warszawski zachodni)
Badania archeologiczne w Zaborowie prowadzone są od 2021 roku we współpracy między Wydziałem Archeologii UW i Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie. Kompleks stanowisk w Zaborowie wchodzi w skład Mazowieckiego Centrum Starożytnego Hutnictwa, które jest najstarszym i drugim co do wielkości centrum produkcji żelaza w kulturze przeworskiej. Podczas pięciu sezonów badawczych została zebrana duża liczba danych archeologicznych, pozyskanych w wyniku prospekcji terenowych, badań geofizycznych, zdjęć lotniczych z użyciem drona, badań wykopaliskowych oraz opracowania analiz specjalistycznych. W ramach projektu został przygotowany kompleksowy, cyfrowy zapis wyników badań archeologicznych, ułatwiający przechowywanie, wizualizację i analizowanie danych, w tym szczególnie danych przestrzennych zintegrowanych z bazą danych GIS. Celem wystąpienia będzie zaprezentowanie przygotowanego projektu, jego struktury, zakresu gromadzonych danych oraz przyjętych rozwiązań metodycznych w zakresie standaryzacji i integracji różnorodnych źródeł archeologicznych.
Miron Bogacki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Przykłady stanowisk archeologicznych zadokumentowanych fotogrametrycznie z bezzałogowych statków powietrznych
Prezentacja wyników dokumentacji fotogrametrycznej z dronów przygotowanej dla repozytorium Radogost. Omówione zostaną głównie przykłady stanowisk z widocznymi wyróżnikami wegetacyjnymi. Obszar działań obejmował głównie Dolny Śląsk oraz Kujawy. Dokumentowano za pomocą dronów komercyjnych jak i maszyn własnej konstrukcji. Zdjęcia przetworzono w numeryczne modele pokrycia powierzchni, ortobrazy i chmury punktów.
Miron Bogacki, Marek Truszkowski (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Lidar UAV w archeologii – wyniki skanowania stanowisk archeologicznych z drona
Prezentacja wyników skanowania z bezzałogowego statku powietrznego ze stanowisk archeologicznych na Pomorzu i Mazowszu. Omówienie możliwości i ograniczeń metody LiDAR UAV. Porównanie wyników skaningu z pułapu lotniczego i niższych wysokości osiąganych przez BSP. Prace wykonano na stanowiskach archeologicznych znajdujących się zazwyczaj w niedostępnym zalesionym terenie. Obiekty wybierano na podstawie formy terenowej, zadokumentowano m.in. grodziska, kurhany i pozostałości systemu agrarnego.
Nazarij Buławka, Barbara Kaim, Agnieszka Szaforz, Aleksander Kwietniak (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Od „Hidden in the Sands” do „AiQala”: badania ufortyfikowanych wsi na terenie Afganistanu
Qala to typ fortyfikowanej wsi, charakterystyczny dla Iranu, Afganistanu i okolicznych regionów. Wioski te odgrywały kluczową rolę w organizacji przestrzennej i społecznej w okresie muzułmańskim, a ich początki mogą sięgać epoki brązu w Azji Środkowej. Dane o położeniu qala znane są z licznych opracowań etnograficznych i archeologicznych.
Badania autora nad ufortyfikowanymi wsiami rozpoczęły się od projektu „Ukryte w piasku: zestaw danych ufortyfikowanych wsi (qala) do głębokiego uczenia” w ramach tworzenia danych referencyjnych do repozytorium RADOGOST. Celem projektu było stworzenie bazy danych budowli typu qala i zestawu danych do trenowania modeli głębokiego uczenia. Zaowocowało to nie tylko przygotowaniem zestawu danych, ale stało się przyczynkiem do projektu „AiQala. Badania czynników kulturowych, społeczno-ekonomicznych i geograficznych w powstawaniu ufortyfikowanych osad i ich związku z systemami irygacyjnymi przy użyciu metod historycznych, archeologicznych, etnograficznych i sztucznej inteligencji”.
Renata Ciołek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Monety rzymskie prowincjonalne z Novae: dokumentacja i opracowanie zbioru
Referat dotyczy znaleziska monet rzymskich prowincjonalnych odkrytych podczas badań wykopaliskowych w Novae, na odcinku IV oraz odcinku XII, prowadzonych przez Ośrodek Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW. W ramach projektu wykonano szczegółowy katalog monet bitych w prowincjach rzymskich, uwzględniający ich identyfikację menniczą i chronologiczną, a także podstawowe cechy typologiczne.
Integralną część opracowania stanowią tablice ilustracyjne zawierające fotografie wybranych, najlepiej zachowanych egzemplarzy, które umożliwiają analizę ikonografii oraz ocenę stanu zachowania monet. Materiał ilustracyjny ma charakter dokumentacyjny i porównawczy i pozwala na bezpośrednie odniesienie analiz do konkretnych zabytków. Na podstawie zgromadzonego materiału przygotowano zestawienia statystyczne, obejmujące strukturę zespołu monet prowincjonalnych pod względem chronologicznym i menniczym. Analiza ilościowa pozwala na uchwycenie udziału monet prowincjonalnych w całym materiale numizmatycznym z badanych odcinków oraz na obserwację zmian w ich obecności w kolejnych fazach funkcjonowania obozu.
Opracowanie to stanowi próbę uporządkowania i interpretacji zespołu monet prowincjonalnych z Novae oraz przyczynek do dalszych badań nad obiegiem monetarnym w środowisku wojskowym Dolnego Dunaju w okresie Cesarstwa Rzymskiego.
Natalia Gryczewska, Anna Knapek, Małgorzata Kot, Grzegorz Czajka (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
ArchCAVE: archiwizacja dokumentacji polowej z badań prof. Waldemara Chmielewskiego
W latach 60. i 70. XX w. prof. Waldemar Chmielewski przeprowadził badania wykopaliskowe 14 jaskiń w Dolinie Sąspowskiej. W ramach projektu SONATA BIS, finansowanego przez NCN, realizowanego w latach 2017–2023 przeprowadziliśmy digitalizację i pełną inwentaryzację archiwalnej dokumentacji z 12 stanowisk jaskiniowych. Baza dokumentacji polowej nie została publicznie udostępniona. Zawiera ona dzienniki badań, rysunki, plany i przekroje jaskiń, profile i planigrafie wykopów na poszczególnych głębokościach, zdjęcia planów i profili, inwentarze kości, zabytków i prób a także zdjęcia poglądowe, wykonywane w trakcie wykopalisk. W ramach projektu ArchCAVE, zdigitalizowana dokumentacja z 11 stanowisk została przetworzona zgodnie z zasadami otwartej nauki, dokładnie opisana i umieszczona w repozytorium Radogost. To pozwoli na utrwalenie istotnej naukowo dokumentacji terenowej i umożliwi dostęp do niej szerszemu gronu badaczy. Znacząca część dokumentacji rysunkowej udostępniona została nie tylko w postaci skanów, ale także w wersji zwektoryzowanej. Projekt można potraktować jako przyczynek do dyskusji nad udostępnianiem materiałów archiwalnych oraz pełnej dokumentacji terenowej w zmieniającym się świecie polityki otwartej nauki.
Aleksandra Grzegorska, Wiesław Więckowski (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Bazy danych dla szkieletowych szczątków ludzkich pochodzących z badań archeologicznych (projekt DARIAH-PL)
Obecnie dostęp do surowych danych osteologicznych jest ograniczony – największe bazy, takie jak Global History of Health Project czy Wellcome Osteological Research Database, nie udostępniają pełnego zestawu informacji ani łatwych narzędzi do analizy porównawczej. W odpowiedzi na te ograniczenia opracowaliśmy bazę danych dedykowaną szkieletowym szczątkom ludzkim pochodzącym z badań archeologicznych. Struktura bazy umożliwia szczegółowe dokumentowanie zachowania kości, zmian tafonomicznych i patologicznych, cech niemetrycznych, pomiarów oraz stosowanych metod badawczych, przy jednoczesnym minimalizowaniu błędów przy wprowadzaniu danych oraz wprowadzeniu rozwiązań ułatwiających późniejszą analizę. Integralną częścią projektu są metadane – skrypt ułatwiający użytkowanie bazy. Dane wzorcowe w bazie utworzono na podstawie analiz 25 najlepiej zachowanych osobników z nowożytnego cmentarza przy ul. Lubelskiej 72A w Chełmie, obejmujących różne grupy wiekowe, co pozwala na uniwersalne zastosowanie opracowanego systemu.
Ireneusz Jakubczyk (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Corpus der Römischen Funde im europäischen Barbaricum (CRFB): baza danych i archiwizacja zbiorów numizmatycznych
Corpus der Römischen Funde im europäischen Barbaricum (CRFB) to międzynarodowy projekt wydawniczo-badawczy, którego celem jest rejestracja oraz publikacja importów rzymskich odkrywanych na terenach Barbaricum, poza granicami Imperium Rzymskiego. Od 1991 r. koordynację projektu sprawuje Römisch-Germanische Kommission we Frankfurcie nad Menem. Seria wypracowała jednolity, międzynarodowy standard opracowania znalezisk, obejmujący szczegółowe dane lokalizacyjne, charakter i kategorię zabytku, opis typologiczny i metryczny, kontekst archeologiczny, datowanie, literaturę, miejsce przechowywania oraz dokumentację graficzną.
W 2025 r. zrealizowano trzyetapowy program działań mających na celu utworzenie cyfrowej bazy danych importów rzymskich z województwa świętokrzyskiego, zgodnej ze schematem CRFB. W pierwszym etapie (marzec – sierpień 2025) przeprowadzono kwerendę biblioteczną, której efektem było opracowanie opisów zabytków na podstawie materiałów opublikowanych oraz zebranie danych ilościowych dotyczących wszystkich kategorii importów. Drugi etap (czerwiec – grudzień 2025) obejmował kwerendę muzealną i analizę materiałów z autopsji, co umożliwiło weryfikację wcześniejszych opisów, ujednolicenie dokumentacji, wykonanie nowych rysunków i fotografii oraz włączenie do bazy obiektów dotąd niepublikowanych. Równolegle prowadzono systematyczne wprowadzanie danych do struktury cyfrowej przygotowanej zgodnie z międzynarodowymi standardami projektu.
Choć krótki czas realizacji nie pozwolił na opracowanie całości materiału, uzyskane rezultaty umożliwiają zaprezentowanie nowej, cyfrowej formy przedsięwzięcia, obejmującej reprezentatywną grupę znalezisk. Projekt stanowi podstawę do dalszej rozbudowy bazy w kolejnych latach oraz do włączenia danych z regionu świętokrzyskiego w międzynarodowy obieg naukowy w formule on-line.
Katarzyna Januszek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Warszawa-Wilanów, stan. nr AZP 58–67/4: tradycyjna (papierowa) dokumentacja archeologiczna z ratowniczych badań wykopaliskowych jako zbiór plików cyfrowych w repozytorium RADOGOST
Z ratowniczych badań wykopaliskowych stanowiska 4 w Warszawie-Wilanowie, przeprowadzonych w 2001 r., pochodzi jedynie dokumentacja papierowa. W tym czasie Instytut Archeologii UW wykonując te prace na zlecenie spółki z o.o. Ratusz-Wilanów nie dysponował jeszcze odpowiednim sprzętem umożliwiającym powstanie i przechowywanie dokumentacji cyfrowej. Losy tejże dokumentacji były podobne, jak i pozostałej, przechowywanej w byłej Pracowni Archeologicznych Badań Terenowych. Pracownia przestała istnieć, a dokumentacja była przemieszczana w różne miejsca, co przyczyniło się do jej częściowego uszkodzenia. Dlatego dla dalszej ochrony niezbędna była jej digitalizacja i bezpieczna archiwizacja w odpowiednim repozytorium, a także możliwość udostępnienia w celach naukowych. Taką szansę daje nowo powstałe repozytorium RADOGOST. Na badanej części stanowiska (w granicach działki należącej do ww. spółki) odkryto osadę kultury grobów kloszowych z wczesnej epoki żelaza.
Łukasz Jarmużek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Agnieszka Ryś-Jarmużek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Beata Zaborowska (Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych, Polska Akademia Nauk, Polska)
Wzorcowe dane cyfrowe stanowiska osadniczego – Tell el-Retaba, Egipt
Referat będzie prezentował proces tworzenia, obróbki oraz umieszczenia w repozytorium Radogost wzorcowych danych cyfrowych dla stanowiska osadniczego Tell el-Retaba położonego w Egipcie. Przez kilkanaście lat badań na stanowisku znaleziono kilkadziesiąt budynków (głównie domów) pochodzących z Trzeciego Okresu Przejściowego. W ramach projektu DARIAH przygotowano wzorcowe dane cyfrowe pochodzące z badań prowadzonych w sezonie 2023 i 2024 nad jednym z budynków. Budynek o numerze {3841} miał powierzchnię ok. 150 m². Stan jego zachowania był wyjątkowo dobry. Większość ścian zachowała się do wysokości ok. 2-2,5 m. Wewnątrz pomieszczeń znaleziono liczne konstrukcje związane z przetwarzaniem zbóż (silosy, stanowiska do mielenia zboża na żarnach, duże naczynia zasobowe, pojemniki ceglane, piece do wypieku chleba) oraz zabytki ruchome wskazujące na działalność tkacką. Schody znalezione w jednym z pomieszczeń wskazują na istnienie drugiej kondygnacji.
W ramach projektu wytworzono następujące dane: bazę danych w QGIS – w skład bazy wchodzić będą wszystkie rysunki warstw archeologicznych oraz części architektoniczne domu, formularze opisujące wszystkie jednostki stratygraficzne, formularze opisujące zabytki ruchome; modele 3D pokazujące poszczególne etapy eksploracji budynku; paczki plików zawierających wszystkie zdjęcia, które posłużyły do generowania modeli 3D; ortofotomapy wygenerowane z modeli, pokazujące najważniejsze elementy domu; macierz Harrisa zawierająca wszystkie jednostki stratygraficzne z podziałem na fazy i pomieszczenia; rysunki zabytków ruchomych; zdjęcia zabytków ruchomych.
Dane te zostały następnie wgrane do repozytorium Radogost. W trakcie referatu zostanie omówiony proces umieszczania danych z uwzględnieniem napotkanych problemów.
Szymon Jellonek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Wzorcowe dane numizmatyczne: Marea Numismatic Project
Celem projektu było stworzenie wzorcowych danych numizmatycznych pozyskanych w ramach wykopalisk prowadzonych przez Wydział Archeologii UW w „Marei”/Filoksenite, a następnie umieszczenie ich w Repozytorium Archeologicznych Danych Cyfrowych – Radogost. W ramach projektu przygotowano ilustracje 2995 monet (5990 zdjęć), które opracowano graficznie, zeskalowano i pozbawiono tła. W ten sposób ilustracje można wykorzystać jako materiał do analiz numizmatyczny, jako ilustracje w prezentacjach oraz przygotowywanej monografii. Następnie ilustracje wprowadzono do repozytorium w formie zbiorów .ZIP odpowiadającym poszczególnym sezonom badawczym i obszarom stanowiska, gdzie zostały znalezione (np. Basilica 2023). Drugim elementem projektu było przygotowanie bazy danych numizmatycznych zdeponowanych w repozytorium. Baza zawiera informacje na temat danych wykopaliskowych, numizmatycznych, bibliograficznych oraz zastosowanych technikach konserwacyjnych. Została zdeponowana w formacie .xcl oraz .csv. Dane opisane zostały według powszechnie przyjętego w numizmatyce schematu Numismatic Description Schema (NUDS).
Anna Juga-Szymańska, Vital Sidarovitsh, Miron Bogacki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Zdigitalizowanie i udostępnienie wybranych dydaktycznych przeźroczy szklanych ze zbiorów Archiwum WA UW
Wystąpienie opisuje postępowanie i wyniki minigrantu Dariah „Zdigitalizowanie i udostępnienie wybranych dydaktycznych przeźroczy szklanych ze zbiorów Archiwum WA UW” w repozytorium Radogost. W celu jego realizacji spośród kilku tysięcy diapozytywów szklanych, wykorzystywanych do dydaktyki do lat 60. XX w., wyselekcjonowano obiekty, które prezentują oryginalne zabytki z różnych zbiorów, czasami zaginione, lub prezentują obiekty o ciekawej historii. Uwzględniono również przeźrocza przedstawiające stanowiska z badań własnych zakładów i katedr UW (antenatów WAUW). Wyselekcjonowane przeźrocza zdigitalizowano przy pomocy skanera (warstwę informacyjną) oraz z zastosowaniem technik fotograficznych (warstwa merytoryczna). Jeżeli istniał zapis w księgach inwentarzowych, to takie informacje również dołączano do pakietu danych o wybranych przeźroczach. Do opisu wyselekcjonowanej grupy przeprowadzono również zaawansowaną kwerendę w literaturze i zasobach archiwalnych. Efektem było skompletowanie pakietu danych zawierających cyfrowe odzwierciedlenie przeźrocza, zapisu z ewidencji archiwalnej oraz opisu merytorycznego obiektów uwzględniającego twórcę lub producenta diapozytywów, chronologię wykonania przeźrocza, ale również chronologię przedstawionych obiektów. W wystąpieniu poruszone będą zarówno pozytywne wyniki, jak i problemy z zamieszczaniem obiektów archiwalnych w repozytorium Radogost.
Aleksander Kukowski, Joachim Martecki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Wzorcowe dane cyfrowe: kafle płytowe z Człuchowa (dokumentacja zbioru muzealnego)
Celem niniejszego referatu jest prezentacja wzorcowych danych cyfrowych w postaci dokumentacji reprezentatywnego zbioru kafli płytowych odkrytych w zasypisku studni Zamku Wysokiego w Człuchowie na Pomorzu. Zabytki te, datowane na okres od XVI do XVIII w., wybrano na zbiór wzorcowy ze względu na ich zróżnicowanie stylistyczne, obejmujące motywy renesansowe, manierystyczne i barokowe oraz dobry stan zachowania. Dokumentacja prezentowanych kafli płytowych poza zastosowaniem kart opisu analitycznego i fotografii została uzupełniona o modele fotogrametryczne. Dzięki temu możliwe jest nie tylko bardziej zrozumiałe i atrakcyjne przedstawienie skomplikowanych brył kafli, ale też, przy pomocy manipulacji teksturą i światłem dokumentacja ta znacząco ułatwi rozpoznanie zawartych na licach przedstawień, szczególnie tych o niższej jakości wykonania lub gorzej zachowanych.
Podczas referatu przedstawiony zostanie szczegółowo proces tworzenia oraz optymalizacji modeli, ze szczególnym uwzględnieniem problemów jakie wystąpiły oraz metody dokumentacji opisowej kafli płytowych.
Grzegorz Kuś (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Dane cyfrowe – NMT na bazie danych pomiarowych LiDAR z obszaru pogranicza Małopolskiego Przełomu Wisły i Doliny Środkowej Wisły
Podczas wystąpienia zostaną omówione pokrótce cyfrowe dane badawcze zdeponowane w Repozytorium Archeologicznych Danych Cyfrowych RADOGOST. Są to głównie zobrazowania w postaci Numerycznych Modeli Terenu wykonanych na bazie danych pomiarowych LiDAR z obszaru pogranicza Małopolskiego Przełomu Wisły i Doliny Środkowej Wisły, pomiędzy ujściami Zwoleńki i Radomki.
Podstawowym celem opracowania danych pomiarowych LiDAR było przeprowadzenie analizy ukształtowania terenu w odniesieniu do lokalizacji stanowisk archeologicznych, których datowanie mieści się w I tys. AD. Na tej podstawie zostały określone cech wspólne ukształtowania terenu, na którym zostały zlokalizowane stanowiska archeologiczne znane z dotychczasowych badań. Uwzględniając powyższe cechy podjęto próbę przeprowadzenia modelowania sieci osadniczej funkcjonującej w I tys. AD w obrębie analizowanego odcinka doliny Wisły.
Piotr Makowski, Grzegorz Sochacki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Wzorcowa baza danych ceramiki Handmade Geometrically-Painted Ware (HMGP)
Ceramika określana w literaturze naukowej jako Handmade Geometrically-Painted Ware (HMGPW) stanowi istotny komponent kultury materialnej Lewantu od co najmniej XI w., aż po okres kolonialny. Jej wyjątkowo długie trwanie świadczy zarówno o szczególnym konserwatyzmie kulturowym, jak i o pragmatycznych, adaptacyjnych uwarunkowaniach jej użytkowania.
Mimo, iż początkowo interpretowano tę kategorię jako produkt wytwarzany i dystrybuowany lokalnie, obecnie wiadomo, że jej rozpowszechnianie opierało się na znacznie bardziej złożonym systemie, obejmującym zarówno wytwory dużych centrów produkcyjnych, jak i produkcję lokalną.
Niniejszy referat przedstawia wstępne wnioski wynikające z utworzenia bazy danych, stworzonej w ramach realizacji mikro-grantu DARIAH, obejmującej informacje z 230 stanowisk z obszaru Syrii, Libanu, Jordanii, Izraela oraz Terytoriów Palestyńskich, na których HMGPW została zidentyfikowana w trakcie badań wykopaliskowych. Poza kwestiami chronologicznymi analizie poddano również zróżnicowanie morfologiczne i stylistyczne, a także status ceramiki HMGPW w całym repertuarze kultury materialnej na poszczególnych stanowiskach. Na podstawie materiałów z wykopalisk Uniwersytetu Warszawskiego w Khirbat es-Sara wyodrębniono dziesięć podstawowych heterogenicznych typów oraz zestaw podstawowych wzorów geometrycznych, których zasięg następnie przeanalizowano w literaturze naukowej.
Charakter zgromadzonych danych w dużej mierze odzwierciedla wciąż wybiórczy i nierówny stan badań w poszczególnych regionach Lewantu. Niemniej jednak ich mapowanie ujawnia szereg obserwacji o charakterze regionalnym, wskazujących na skomplikowany system dystrybucji ceramiki HMGPW oraz procesy dyfuzji kulturowej, ukazujące stopniowe rozprzestrzenianie się poszczególnych rozwiązań w regionie.
Joachim Martecki (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Modele fotogrametryczne zabytków z San Isidro (Salwador) w repozytorium RADOGOST
Wystąpienie ma na celu prezentację wprowadzonych do repozytorium danych wzorcowych w postaci modeli fotogrametrycznych zabytków wydzielonych pochodzących z wykopalisk na stanowisku San Isidro w Salwadorze. Wyselekcjonowany zbiór pięćdziesięciu artefaktów obejmie różnorodne kategorie przedmiotów i materiałów, takich jak gliniane figurki czy elementy biżuterii z jadeitu. Z uwagi na fakt, że salwadorskie prawo zabrania wywozu zabytków, stworzenie cyfrowych kopii pozwala na opracowywanie, badanie i udostępnienie tych obiektów bez konieczności fizycznego przemieszczania ich poza granice państwa. Ponadto poszerza możliwość prezentowania znalezisk w atrakcyjnej formie.
W początkowych założeniach projektu planowane było również generowanie cyfrowych modeli zabytków z wykorzystaniem techniki skanowania światłem strukturalnym, z użyciem ręcznego skanera Einstar Shining 3D, jednak podjęte próby wdrożenia tej metody nie przyniosły pożądanych efektów i ostatecznie cały zbiór został udokumentowany z wykorzystaniem fotogrametrii. W ramach referatu przedstawiony zostanie szczegółowo proces ich tworzenia, ze szczególnym uwzględnieniem różnic w metodologii w odniesieniu do poszczególnych typów zabytków oraz napotkanych problemów.
Marcin Matera (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Aleksandra Deptuła (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Archiwizacja i udostępnienie dokumentacji archeologicznej z badań grodziska Konsułowskoje
W latach 2015–2021 wspólna polsko-ukraińska ekspedycja archeologiczna z Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, Muzeum-Rezerwatu „Chortyca” i Wydziału Archeologii UW prowadziła badania na terenie późno-scytyjskiego grodziska Konsułowskoje. Efektem kilkuletnich, przerwanych rosyjską agresją, prac wykopaliskowych było rozpoznanie systemu fortyfikacji stanowiska i jego zabudowy mieszkalnej, a także zdobycie szeregu informacji na temat życia codziennego jego mieszkańców. Dzięki przeprowadzeniu szeregu badań specjalistycznych uzyskane zostały również informacje na temat otoczenia przyrodniczego grodziska, wykorzystania zasobów naturalnych oraz typu gospodarki i diety jego mieszkańców.
W trakcie trwania badań terenowych i opracowania uzyskanych wyników powstała kompleksowa dokumentacja archeologiczna. Jej ujednolicenie, pełna digitalizacja i archiwizacja posłużą między innymi w procesie przygotowania monografii poświęconej publikacji rezultatów badań na terenie grodziska. Prace nad monografią prowadzić będzie międzynarodowy zespół składający się również z badaczy ukraińskich. Dostęp do dokumentacji za pośrednictwem repozytorium RADOGOST, w warunkach toczącej się wojny będzie dla wielu z nich znacznym ułatwieniem.
Aldona Mueller-Bieniek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Adam Budziszewski (Instytut Archeologii i Etnologii, Polska Akademia Nauk, Warszawa, Polska)
Archeobotaniczne dane „rozproszone” zebrane w jednym miejscu: informacyjny róg obfitości
Makroszczątki roślinne kojarzymy zwykle z jamami zasobowymi i spichlerzami. We współczesnych badaniach większość danych archeobotanicznych pochodzi z prób, gdzie koncentracja zwęglonych szczątków nie przekracza 20 na jeden litr badanego sedymentu. Celem wystąpienia jest przedstawienie wybranych sposobów interpretacji ‘śmieci’ roślinnych w archeologii. Wykorzystane zostaną przede wszystkim badania własne (dane opublikowane i zdeponowane w repozytorium) lecz potencjał tego typu danych zostanie wsparty publikacjami innych autorów.
Rozwinięte zostaną dwa aspekty:
- zróżnicowanie przestrzeni zagrody/ osady/ miasta;
- śledzenie migracji wybranych roślin uprawnych (i społeczności).
Piotr Prejs (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Digitalizacja i dokumentacja podwodnego dziedzictwa narodowego na podstawie wraków z jezior Białego, Niegocin i Kisajno
Wystąpienie poświęcone jest problematyce cyfrowej rejestracji śródlądowych stanowisk podwodnych w warunkach ograniczonej widoczności. Punktem wyjścia są trzy wraki dokumentowane metodą fotogrametrii podwodnej.
Celem prezentacji jest omówienie procesu tworzenia wysokorozdzielczych modeli 3D – od etapu planowania dokumentacji, przez rejestrację terenową, po opracowanie modeli naukowych i popularyzatorskich. Szczególną uwagę poświęcono analizie jakości danych w zależności od przejrzystości wody oraz wpływowi czynników środowiskowych na kompletność rekonstrukcji cyfrowej.
W dwóch przypadkach możliwe było wykonanie pełnych modeli umożliwiających analizę konstrukcji i stanu zachowania wraków. Trzeci obiekt, dokumentowany w warunkach skrajnie niskiej widoczności, stał się studium ograniczeń metod fotogrametrycznych w środowisku jeziornym. Zestawienie tych doświadczeń pozwala określić zarówno potencjał, jak i granice zastosowania cyfrowych narzędzi dokumentacyjnych w archeologii podwodnej.
Agnieszka Tomas, Emil Jęczmienowski, Anna Jakubowska, Romuald Milcarek (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Dokumentacja wykopaliskowa sztabu legionowego (principia) w Novae: digitalizacja i udostępnienie w RADOGOST
Dokumentacja wykopaliskowa sztabu legionowego (principia) w Novae, sporządzana przez prof. Tadeusza Sarnowskiego przez kilkadziesiąt lat, obejmuje m.in. papierowe oryginały planów i profili, a także przerysy na kalce. Materiały te zostały uporządkowane i pogrupowane tematycznie w kilku obszernych segregatorach.
W ramach projektu tworzenia wzorcowych danych cyfrowych DARIAH ww. dokumentacja została zdigitalizowana, opracowana metadanymi oraz udostępniona na serwerze RADOGOST. Projekt, kierowany przez A. Tomas, realizowano przy udziale dr. E. Jęczmienowskiego (Ekspedycja Archeologiczna WAWU w Novae) oraz dwojga studentów Wydziału Archeologii UW – Anny Jakubowskiej i Romualda Milcarka.
Zaangażowanie młodej kadry i studentów umożliwiło zapoznanie z problematyką historii systemu dokumentacji wykopaliskowej w Novae oraz zapoznanie z kwestiami opracowywania dokumentacji archiwalnej.
Sławomir Wadyl (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska), Jakub Stępnik (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Cyfrowa baza danych wzorcowych dla stanowisk kurhanowych na przykładzie wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Nowym Chorowie
W ramach projektu DARIAH przygotowano wzorcowy zbiór danych dla badań stanowisk kurhanowych na przykładzie wczesnośredniowiecznego cmentarzyska w Nowym Chorowie (Pomorze). Nekropola z kurhanami typu Orzeszkowo stanowi stanowisko o wyjątkowym znaczeniu badawczym, naukowym i konserwatorskim. Obiekt obejmuje 17 dobrze zachowanych kurhanów zgrupowanych w dwóch skupiskach.
Podstawę opracowania stanowiła dokumentacja archiwalna z badań kurhanu K8 przeprowadzonych w 2022 r., uzupełniona o rozszerzoną – z wykorzystaniem metod trójwymiarowych – dokumentację z badań kurhanów K3 i K11 realizowanych w 2025 r.
Zbiór danych obejmuje: inwentarze warstw, obiektów i zabytków; dzienniki badań; dokumentację rysunkową wraz z digitalizacją w środowisku GIS; dokumentację fotograficzną i graficzną; dane ze skaningu LiDAR dla całego obszaru stanowiska; a także dokumentację fotogrametryczną każdego poziomu eksploracyjnego wraz z trójwymiarową planigrafią zabytków oraz szczątków ciałopalnych.
Celem projektu było stworzenie referencyjnego, zgodnego z zasadami FAIR zestawu danych, umożliwiającego pełną rekonstrukcję procesu eksploracji, podejmowanych decyzji badawczych oraz interpretacji – w oparciu o weryfikowalne i ponownie wykorzystywalne informacje.