Organizatorzy/ Organisers:
Nazarij Buławka1, Szymon Jellonek1, Piotr Prejs2
1Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
2Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, Polska
Marek Baczewski
Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, Polska
Archeologia krajobrazu Mazowieckiego Centrum Starożytnego Hutnictwa. Analizy przestrzenne wzorów osadniczych na Równinie Łowicko-Błońskiej
Mazowieckie Centrum Starożytnego Hutnictwa (MCSM) było jednym z trzech głównych ośrodków produkcji żelaza kultury przeworskiej w okresie przedrzymskim i okresie wpływów rzymskich. Znajduje się na zachód od Warszawy, obejmując wschodnią część Równiny Łowicko-Błońskiej. Mimo długiej historii badań, szczegółowe aspekty jego funkcjonowania są nadal nierozpoznane.
Kluczowym zagadnieniem jest wzorzec osadniczy, czyli model przestrzennej organizacji osad w regionie. Wybór lokalizacji osad mógł wpływać na efektywność produkcji żelaza, dlatego istotne jest rozpoznanie relacji przestrzennych między osadami, miejscami produkcji i cmentarzyskami. Niezbędne do metalurgii surowce, jak darniowa ruda żelaza, glina, węgiel drzewny i woda, musiały znajdować się w pobliżu. Ważne jest zrozumienie, jak osady rozmieszczano względem tych zasobów i jak ich wyczerpywanie wpływało na organizację przestrzenną.
Wstępne badania wykazały, że starożytna metalurgia obejmowała szerszy obszar, m.in. rejon Nadarzyna, Piaseczna czy Łomianek. W bazie GIS zgromadzono dane o ponad 1000 stanowiskach archeologicznych, analizowanych pod kątem zależności osadnictwa od środowiska. Wykorzystanie metod GIS, m.in. analiz przestrzennych i statystki przestrzennej, pozwoli lepiej zrozumieć wzorce osadnicze, mobilność grup kultury przeworskiej i czynniki wpływające na lokalizację osad.
Jarosław Bodzek1,2, Wojciech Ostrowski1,3, Barbara Zając2, Łukasz Wilk3, Paulina Zachar3
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
2Muzeum Narodowe w Krakowie, Polska
3Wydział Geodezji i Kartografii, Politechnika Warszawska, Polska
Projekt POB Heritage (2022–2024): Skarb z Nietuliska Małego w świetle nowoczesnych metod dokumentacyjnych
Celem projektu było opracowanie innowacyjnej metodyki dokumentacji i inwentaryzacji obiektów numizmatycznych w Uniwersytecie Jagiellońskim. Z tego względu wykorzystano technologię Reflectance Transformation Imaging (RTI), za pomocą której zadokumentowano jeden z największych skarbów denarów rzymskich odkrytych na terenie Polski. W trakcie realizacji projektu wykonano fotografie 2848 monet pochodzących ze skarbu z Nietuliska Małego, pow. Ostrowiec, znajdujących się w zbiorach Instytutu Archeologii UJ. Te z kolei posłużyły do przygotowania modelu bazy danych zgodnych ze standardami Linked Open Data, opracowanych zgodnie z dobrymi praktykami wypracowanymi przez międzynarodowy projekt Nomisma.org. Tym samym zrealizowany projekt umożliwi wprowadzenie zespołu monet z Nietuliska Małego do otwartych prestiżowych baz danych jak Online Coins of the Roman Empire. Należy również podkreślić, że do tej pory dokumentacja typu RTI nie była dostępna w ramach projektu Nomisma.org co spotkało się również z dużym zainteresowaniem osób prowadzących ten projekt m.in. z „American Numismatic Society”.
Projekt umożliwił wprowadzenie tego innowacyjnego w tym przypadku rozwiązania, czyli interaktywną prezentację poszczególnych monet w przeglądarce internetowej z wykorzystaniem rozwiązania Numishare.
Nazarij Buławka1, Hector Orengo2, Iban Berganzo-Besga2
1Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
2Barcelona Supercomputing Center, Spain
Zastosowanie sztucznej inteligencji i szpiegowskich zdjęć satelitarnych do wykrywania podziemnych systemów nawadniających
Kanaty to tradycyjne podziemne systemy przeznaczone do dystrybucji wody na obszarach suchych przy użyciu podziemnych kanałów. Można je rozpoznać na powierzchni po obecności otworów (szybów), które tworzą linie sugerujące przebieg podziemnego kanału. Cecha ta pozwala rozpoznać kanaty na zdjęciach satelitarnych i lotniczych, przy czym przeważnie ich mapowanie wymagało ręcznej pracochłonnej digitalizacji w środowisku GIS.
Powstało nie wiele prób stworzenia automatycznych metod wykrywania kanatów, wykorzystujących operacje morfologiczne, a także sieci neuronowe (U-Net, YOLOv5, YOLOv8, Mask R-CNN, ResNet-50). Stosowano przy tym przeważnie wysokiej rozdzielności kolorowe zdjęcia. Wykorzystanie archiwalnych zdjęć miało miejsce rzadziej, choć mają one większe znaczenie dla badań archeologicznych. Z drugiej strony, skuteczność algorytmów w projektach wykorzystujących zdjęcia archiwalne była niewystarczająca, stąd podjęto próbę stworzenia modelu, który poradziłby sobie z różnymi zdjęciami i mógł być wykorzystywany w różnych obszarach.
Referat zaprezentuje model wykrywania kanatów wykorzystujących architekturę YOLOv9 i czarno-białe zdjęcia z systemu satelitów szpiegowskich o wysokiej rozdzielczości HEXAGON (KH-9). Badania koncentrowało się na dwóch regionach: Maiwand w Afganistanie i Równinie Gorgan w Iranie. Wydajność modelu została oceniona przy użyciu zdjęć HEXAGON z Afganistanu, Iranu i Maroka, a także zdjęć CORONA z Iranu. Model pozwala przewidywać lokalizacje kanatów z dokładnością ponad 0,881 i przywołaniem 0,627 (Buławka, Orengo i Berganzo-Besga 2024). Model poddano dalszym testom, co udowodniło, że pozwala on wykrywać kanaty w różnych krajobrazach przy użyciu różnych typów zdjęć satelitarnych.
W artykule przedstawione zostaną wyniki wykrywania obiektów za pomocą YOLOv9, omówiono wyzwania związane z wykrywaniem kanatów za pomocą zdjęć satelitarnych i głębokiego uczenia się, a także omówiono ostatnie ulepszenia modelu.
Aleksandra Cetwińska1,2, Adam Budziszewski1,3, Konstanty Kowalewski1,2, Julia M. Chyla1,2
1Archeowieści.pl
2Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
3Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, Polska
Generowana przeszłość, czyli doświadczenia redakcji „Archeowieści” w zakresie wykorzystywania ilustracji SI do wizualizacji popularnonaukowych artykułów archeologicznych
Ilustracje odgrywają kluczową rolę w komunikacji medialnej, zwiększając zaangażowanie odbiorców, ułatwiając zrozumienie treści i podnosząc ich atrakcyjność. Nic więc dziwnego, że liczne podmioty sięgają po coraz to nowsze metody wizualizacji, które z jednej strony utrzymałyby uwagę odbiorcy, a z drugiej przyciągnęłyby kolejnych potencjalnych respondentów. W XXI wieku takim narzędziem są niewątpliwie algorytmy generacje sztucznej inteligencji (SI). Rozwiązania te oferują nie tylko nowe możliwości twórcze, ale większą efektywność pracy, redukcję kosztów, szybkie dostosowywanie do treści oraz elastyczne dopasowanie do dynamicznych warunków publikacyjnych. Wykorzystanie obrazów stworzonych przez SI w mediach rodzi jednak istotne wyzwania, które zależą zarówno od branży tematycznej, jak i kontekstu zastosowania.
Celem wystąpienia jest zaprezentowanie doświadczeń redakcji “Archeowieści” w używaniu narzędzi takich jak Midjourney, ChatGPT, Photoshop Generative Fill do tworzenia okładek ilustrujących artykuły popularnonaukowe z zakresu archeologii. Omówione zostaną nie tylko aspekty techniczne i merytoryczne generowania wizualizacji, ale również społeczne konsekwencje ich stosowania w kreowaniu obrazu przeszłości. Całość wpisuje się w szerszą debatę na temat roli generatywnej SI w dzisiejszej komunikacji medialnej oraz kontrowersji, jakie budzi jej wykorzystanie.
Julia M. Chyla
Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Don’t PANiC czyli autostopem przez galaktykę: Archeologia cyfrowa ma przyszłość
Celem nowo powstałej Pracowni Archeologii Nieinwazyjnej i Cyfrowej (PANiC) jest rozwój oraz wdrażanie narzędzi i metod archeologii nieinwazyjnej oraz cyfrowej, a także zarządzanie, analizowanie, wizualizacja i rozpowszechnianie cyfrowych danych archeologicznych. Pracownia ma również na celu stworzenie przestrzeni do wymiany myśli akademickiej i integracji różnych Katedr, gdzie używane i rozwijane są metody archeologii nieinwazyjnej i cyfrowej.
Równolegle do realizowanych zadań prowadzonych na Wydziale Archeologii, celem Pracowni jest rozwój infrastruktury badawczej używanej w szeroko pojętej humanistyce cyfrowej, upowszechnienie dostępu oraz edukacja w zakresie jej użytkowania.
W ramach projektu Cyfrowa Infrastruktura Badawcza dla Humanistyki i Nauk o Sztuce DARIAH-PL tworzymy scentralizowany system udostępniania infrastruktury cyfrowej Dotychczasowe wysiłki projektu pozwoliły pozyskać urządzenia badawcze do fotografii profesjonalnej i terenowej, fotogrametrii, skanowania 3D oraz geodezji, analizowania danych na wysokiej jakości sprzęcie komputerowym oraz do przechowywania danych na terenowych serwerach. W ramach tych działań powstaje także komputer wysokiej wydajności do trenowania modeli sztucznej inteligencji. PANiC włączył się także w przygotowanie dedykowanego repozytorium dla archeologów (RADD_OGOST) realizowanego przez UMCS w Lublinie.
Marcin Czarnowicz
Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
The Use of GIS in the Search for Mass Graves and Analysis of Battlefields from the Great War
Until recently, research on the recent past was the exclusive domain of historians. Our knowledge was based solely on archival documents and oral history. The application of archaeological methodology opens up entirely new interpretative and cognitive possibilities. In this aspect, archaeology should be viewed not as a science competing with history but as a complement to studies of the past and an excellent tool for verifying findings based on written sources. One of the research aspects where history intersects with archaeology is the study of the course of battles. For several decades, battlefield archaeology has been developing dynamically, particularly in the field of Great War archaeology. The basis of analyses related to battlefield studies, developed by a team of American researchers working on the Battle of Little Big Horn, is the use of artifact spatial distribution. The introduction of GIS tools has completely revolutionized research in this area.
The Institute of Archaeology at Jagiellonian University has been conducting battlefield archaeology research for several decades. In recent years, efforts have intensified, focusing on battlefield analyses and the search for mass graves left after the battles fought in the Krakow region in November 1914 and the Bieszczady Mountains in the winter of 1914/ 1915.
In my presentation, I would like to present the methodology we use in battlefield archaeology, outline the chain of procedures, the preparatory elements involving the collection of archival data, the creation of the GIS environment, and the reconstruction of the battlefield. I would also like to show how, using GIS-compiled data from non-destructive sources, we strive to find forgotten war graves.
Krzysztof Jakubiak1, Nazarij Buławka1
1Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Water Management Studies of the Armavir and Metsamor Regions of Ararat Plain in Armenia
Ararat Plain in Armenia has been a subject of the multidisciplinary Armenian–Polish Archaeological Mission Metsamor for more than a decade. The project revealed the architectural complex Metsamor of the Urartian period. Extensive landscape and bioarchaeological studies around the site have also been conducted. In recent years, new works have been started in Argishtihinili near Armavir, which created the possibility to extend the landscape studies towards the west and examine water management in that area.
The project involves the application of remote sensing, machine learning, and deep learning methods aimed at detecting and mapping paleochannels and canals, followed by studying spatial relations to sites using statistical methods. The data used in the project include archival CORONA and HEXAGON satellite imagery, multitemporal cloud dataset of Sentinel 2 and LANDSAT multispectral images available in Google Earth Engine, TanDEM-X (30 m), the Euro-Maps 3D DSM (5 m) available from The German Aerospace Center (DLR) and European Space Agency.
The paper aims to present the preliminary results of a study using advanced remote sensing methods to study water management in the Armavir and Metsamor regions of the Ararat Plain in Armenia.
Szymon Jellonek
Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Numizmatyczne bazy danych z perspektywy użytkownika
Od początku XXI w. na fali rozwoju cyfryzacji nauki zaczęły powstawać dziesiątki numizmatycznych baz danych. Podzielić je należy na katalogi on-line oraz bazy znalezisk monetarnych. Część z nich obecnie używa Numismatic Decsciption Schema (NUDS), czyli ustandaryzowanego systemu opisu numizmatów. Zalecane jest by wszystkie nowe numizmatyczne bazy danych zaimplementowały system NUDS, by móc otrzymane dane ze sobą porównywać. Natomiast, niestety często jest to nie wykonalne.
W referacie zostaną przedstawione problemy numizmatycznych baz danych z perspektywy użytkownika, jako przestroga dla baz danych innych kategorii obiektów archeologicznych, a także zaproponowane zostaną sposoby ich rozwiązania.
Jacek Karmowski1, Piotr Kołodziejczyk1, Marcin Czarnowicz1
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
(Mostly) Free and Open Source GIS and 3D Modelling Software in Archaeology: Integrating GIS with 3D Environment in Research of Jagiellonian University in Southern Jordan
The presentation focuses on the use of free and open-source GIS software and 3D modeling in the Jagiellonian University’s archaeological project in southern Jordan. The aim is to show how, through trial and error, various tools were integrated for data collection, analysis, and visualization in challenging field conditions.
In this project, GIS software (Quantum GIS) was used to identify and catalog archaeological finds based on GPS data. This data was then integrated into the Mega Jordan GIS on-line database. However, it was noted that the data in Mega Jordan may be inaccurate, so the calibration of traditional plans was tested. Close-range photogrammetry was used to create detailed excavation plans and based on them experiments were conducted to create 3D models of excavations to better visualize archaeological layers and spatial relationships, using Blender 3D for this purpose, due to its open license and ability to create plugins tailored for the specific needs.
Additionally, free Digital Elevation Models (DEMs) were used for spatial analysis and terrain visualization. Visibility simulations, taking into account weather and lighting conditions, were performed in Twinmotion to better understand the inter-visibility of sites such as Faysalliya, where hundreds of stone cairns were discovered. Using photogrammetry and architectural reconstructions based on DEM data and satellite imagery, as an experimental way to engage the public and for education a prototype of video game was created in Unreal Engine. The presentation aims to demonstrate the effectiveness and potential of integrating free GIS and 3D software in archaeological research, emphasizing the process of experimenting and adapting tools to specific field challenges.
Jacek Karmowski1, Katarzyna Ślusarska2, Michał Adamczyk2,3, Michael Szyndler4, Katherine Gaddis5, Ariel Gruenthal-Rankin6, Marissa Ramsier4
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
2Instytut Historyczny, Uniwersytet Szczeciński, Polska
3Muzeum Narodowe w Szczecinie, Polska
4California State Polytechnic University, Humboldt, USA
5University of Nevada, Las Vegas, USA
6University of Hawai’i-West O’ahu, USA
Automated Archaeological Feature Recognition: Utilizing QGIS and SCP Raster Classification Methods for Grave Pit Detection at Medieval Cemetery in Żelewo
The presentation explores application of raster classification methods, based on close-range photogrammetry data, for the detection of grave pits at the Żelewo archaeological site (sites 1–3, Stare Czarnowo commune). The study aimed to investigate the potential of supervised and unsupervised classification in QGIS, utilizing the Semi-Automatic Classification Plugin (SCP), to automatically recognize archaeological features from orthomosaics.
As part of the research, an orthomosaic of an excavated area was analyzed using various classification algorithms and RGB band combinations. The classification results were compared with data obtained during archaeological excavation to evaluate the effectiveness of each method in identifying grave pits.
The presentation discusses the process of data preparation, testing different classification methods, and comparing the results, highlighting the potential and limitations of this approach in archaeological practice. It is emphasized that supervised classification, despite slight spectral differences, yielded satisfactory results, although manual interpretation by experienced archaeologists remains the most precise. The presented application will be discussed to pose a question concerning the potential feasibility of this method in supporting decision-making in fieldwork, especially for archaeologists unfamiliar with the specifics of a given site.
Paulina Komar1, Julia M. Chyla2, Iza Romanowska3, Tom Brughmans3
1Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, Polska
2Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
3School of Culture and Society – Social Resilience Lab, Denmark
Don’t Panic, It’s ABM! Modelowanie handlu amforami w Italii
Referat prezentuje zastosowanie modelowania agentowego (ABM) do analizy dystrybucji amfor w Italii (I w. p.n.e. – VII w. n.e.) w kontekście badania gospodarki rzymskiej. Celem jest sprawdzenie, czy wzorce dystrybucji można powiązać z kosztami transportu obliczonymi za pomocą ORBIS – cyfrowego modelu sieci transportowej Imperium Rzymskiego. Według teorii ekonomicznych, jeśli handel opierał się na zasadach rynkowych, dystrybucja towarów powinna korelować z kosztami transportu.
ABM pozwala na symulację zachowań handlowych i przepływu towarów, uwzględniając różne scenariusze ekonomiczne – od rynku wolnokonkurencyjnego po centralnie sterowany system elitarny. W referacie przedstawione zostaną wyniki eksperymentów przeprowadzonych na podstawie danych archeologicznych, zestawionych z wynikami symulacji cyfrowych. Analiza obejmuje również zastosowanie regresji oraz zaawansowanych metod statystycznych do oceny wpływu kosztów transportu na rozkład amfor.
Cyfrowe modelowanie nie tylko umożliwia testowanie hipotez dotyczących rzymskiej ekonomii, ale także pozwala na odkrycie nowych wzorców dystrybucji i interakcji handlowych. Referat pokazuje, jak narzędzia archeologii cyfrowej mogą wzbogacić nasze rozumienie złożonych systemów gospodarczych starożytności, oferując nowe perspektywy w badaniach nad handlem i integracją rynków w Imperium Rzymskim.
Kamil Kopij1, Daniëlle Slootjes2, Jitte Waagen3, Kaja Głomb4
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
2Wydział Historii, Europeistyki i Religioznawstwa, Uniwersytet Amsterdamski, Holandia
34D Lab Uniwersytetu Amsterdamskiego, Holandia
4Instytut Psychologii Stosowanej, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska
Technologia VR a badania nad komunikacją niewerbalną w starożytnym Rzymie
In this presentation, we will outline the main objectives of the project “The Most Important Aids to Expression: Public Communication through Gestures in Ancient Rome”, which aims to develop a model of hand gesture visibility. These gestures played a crucial role in rhetoric and public communication in ancient Rome, enhancing messages and influencing audiences. However, our knowledge of their visibility to crowds gathered in forums and amphitheatres remains limited.
Through 3D reconstructions and experiments using virtual reality (VR) technology, we will analyse the legibility of gestures under various lighting conditions and within the context of realistic building polychromy. We will also consider the impact of the sun’s position on the visibility of speakers and their gestures, as well as how audiences were perceived by speakers and masters of ceremonies in spaces such as the Forum Romanum, the Colosseum, and the Circus Maximus. This research will not only verify previous findings but also shed new light on how Roman elites and officials communicated with the masses – and vice versa.
The project integrates methods from archaeology, history, experimental psychology, and new technologies, enabling the development of an innovative model of gesture visibility in ancient Roman public spaces. Its findings may contribute to further research on communication in historical societies and support educational reconstructions.
Marcin Maciejewski1, Julia M. Chyla2, Arkadiusz Sołtysiak2, Wojciech Fenrich3, Kamil Filipek4, Łukasz Dumiszewski3, Łukasz Bownik3
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Polska
2Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
3Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego, Uniwersytet Warszawski, Polska
4Centrum Sztucznej Inteligencji i Modelowania Komputerowego, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Polska
RADD_OGOST. Polskie repozytorium danych dla archeologów
Konsorcjum DARIAH-PL (Digital Research Infrastructure for the Arts and Humanities) jest częścią międzynarodowej infrastruktury DARIAH ERIC, działającej w Polsce od 2014 r. Jego celem jest rozwój badań cyfrowych oraz zapewnienie szerokiego i bezpłatnego dostępu do narzędzi wspierających humanistykę cyfrową. Dzięki temu nie tylko poszerza się zakres badań, ale również ułatwia się dystrybucję i popularyzację wiedzy o europejskim dziedzictwie kulturowym.
DARIAH-PL umożliwia realizację przełomowych projektów badawczych dzięki integracji i harmonizacji archeologicznych danych cyfrowych. Infrastruktura wspiera cyfryzację dokumentacji tworzonej na różnych etapach badań: w terenie, laboratorium, biurze oraz podczas analizy i interpretacji danych. Kluczowym założeniem jest wdrożenie standardów FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable), co zapewni łatwiejszy dostęp do danych, ich interoperacyjność oraz możliwość ponownego wykorzystania.
Jednym z kluczowych wyzwań jest rozwój cyfrowego repozytorium danych badawczych, zintegrowanego z narzędziami wspierającymi wyszukiwanie informacji (m.in. chatbot, OCR, HCR, wizualizacja przestrzenna) oraz analizę zmiennych danych archeologicznych gromadzonych przez polskich archeologów na całym świecie. Wydział Archeologii UW, jako członek konsorcjum, we współpracy z Instytutem Archeologii UMCS, opracowuje moduł archeologiczny repozytorium – RADD_OGOST (Repository of Archaeological Digital Data – Organized in Geographic and Object-based Scientific Theme).
Projekt DARIAH-PL, którego liderem jest Instytut Podstaw Informatyki PAN, a Wydział Archeologii UW jednym z członków konsorcjum, jest realizowany w ramach inwestycji A2.4.1 Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności.
Marcin Maciejewski1, Marcin Siłuch2
1Instytut Archeologii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Polska
2Instytut Nauk o Ziemi i Środowisku, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Polska
Fotogrametria i skanowanie laserowe. Różne metody. Różne urządzenia. Różne wyniki? Uwagi na temat cyfrowej dokumentacji archeologicznej na przykładzie badań w Kaliszanach, gm. Wągrowiec
W trakcie badań wykopaliskowych prowadzonych w latach 2022 i 2023 na stanowisku 3 w Kaliszanach, gm. Wągrowiec testowano różne narzędzia pozwalające wykonywać cyfrową dokumentację terenową. Charakterystyka tego miejsca (kamienno-ziemna konstrukcja) sprawia, że ma ono duży potencjał do testowania tego typu rozwiązań oraz wskazania potencjalnych ograniczeń. Wykonywano dokumentację fotogrametryczną co najmniej dwoma urządzeniami (aparat cyfrowy i SBSP – system bezzałogowego statku powietrznego, potocznie dron). Niektóre z warstw dokumentowano używając dwóch SBSP, dodatkowo w niektórych przypadkach również z zastosowaniem skanowania LiDAR SBSP. Warstwa XIIIa w wykopie 2 dokumentowana była również za pomocą laserowego skanera 3D Faro Focus.
Fotogrametria jest już bardzo popularna i staje się coraz bardziej powszechna mając różne zastosowania w archeologii. Modele tego typu niewątpliwie mają walory promocyjne, jednak na ile są one wiarygodne i mogą być uznawane za HDT (heritage digital twins)? Porównaliśmy wyniki skanowania naziemnym skanerem 3D, z modelami fotogrametrycznymi tworzonymi w oparciu o różne zestawy danych oraz wynikami bardzo szczegółowego skanowania LiDAR.
Zastosowaliśmy zarówno optyczną ocenę jakości numerycznych modeli terenu i ortomozaik, aby uzyskać bardziej mierzalne parametry porównano również chmury punktów z zastosowaniem oprogramowania CloudCompare. Referat będzie prezentował wyniki tych analiz wraz z dyskusją i mamy nadzieję, że przekona archeologów do stosowania dokumentacji cyfrowej.
Badania realizowane w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki: Biografie skarbów. Wieloaspektowa analiza zespołów przedmiotów metalowych związanych z monumentalnymi konstrukcjami. Studium przypadków z późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (2021/41/B/HS3/00038).
Wykorzystywano infrastrukturę wytworzoną w projekcie: „Cyfrowa infrastruktura badawcza dla humanistyki i nauk o sztuce DARIAH-PL” (Umowa o dofinansowanie Nr POIR.04.02.00-00-D006/20-00).
Piotr Makowski
Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Jak analizy chemiczne i mineralogiczne przekształcają podejście do definiowania kategorii ceramicznych – studium przypadku Islamic Cream Ware
Islamic Cream Ware to szeroka kategoria ceramiczna, obejmująca grupę naczyń stołowych o charakterystycznej jasno kremowej barwie, typowych dla okresu od połowy VIII do XI w. na obszarze południowego Lewantu. Jej wprowadzenie do repertuaru kultury materialnej wiązało się z ostatecznym odejściem od silnie utrwalonych w regionie wzorców późnoantycznych oraz przyjęciem nowych rozwiązań technologicznych i estetycznych z obszaru Iraku. Zastosowanie różnych metod archeometrycznych, takich jak XRD i XRF, oraz analizy petrograficznej umożliwia weryfikację ustaleń dotyczących jej typologicznego podziału. W prezentacji przedstawione zostaną wyniki badań nad dystrybucją, proweniencją oraz technologiczną różnorodnością Islamic Cream Ware, oparte na materiale z ośmiu stanowisk archeologicznych w Jordanii. Ponadto omówione zostaną kwestie związane z jej geograficznym rozprzestrzenieniem oraz znaczeniem w kontekście historycznym i kulturowym regionu Bilad al-Sham.
Ireneusz Nazaruk
Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Przestrzeń WA – zarys możliwości
Wystąpienie ma na celu przybliżyć pracownikom i współpracownikom Wydziału Archeologii UW możliwości wykorzystania zasobów wydziałowych w zakresie przechowywania i wymiany danych w pracy naukowej i badawczej.