Organizatorzy/Organisers: Michał Starski, Sławomir Wadyl (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Forma sesji/Session format: stacjonarna/in-person
Język sesji/Session language: polski/English
Data/Date: 21.03.2024 (czwartek/Thursday)
Miejsce/Place: Europejskie Centrum Edukacji Geologicznej Uniwersytetu Warszawskiego w Chęcinach, sala konferencyjna 2 w budynku „B”/European Centre for Geological Education, University of Warsaw, Chęciny, conference room 2 in building „B”
Tematyka sesji osadzona jest wokół problematyki przemian między wczesnym a późnym średniowieczem związanych z kontynuacją tradycyjnych modeli funkcjonowania społeczeństw a szeroko pojętą transformacją rozumianą jako adaptacja nowości. Obszarem rozważań będą zarówno zagadnienia skupione wokół wytwórczości, form osadnictwa, kultury materialnej, tradycji sepulkralnych, czy kultury symbolicznej. Zasięg terytorialny rozważań nie jest ograniczony, choć zamierzamy się skupić na obserwacji przemian na terenie Środkowej Europy. Dla tego obszaru wiek XIII stanowi przysłowiowy okres zmian między trwaniem dawnych struktur a wprowadzaniem nowych rozwiązań. Wiemy jednak, że proces transformacji w niektórych regionach rozpoczął się wcześniej, zaś na większości terenu trwał dłużej. Postrzegamy zatem „Wiek XIII” jako szerokie pojęcie odnoszące się do przemian starego świata wczesnego średniowiecza w nowy, późnośredniowieczny, z całą złożonością i długim trwaniem tego procesu, który ciągle fascynuje badaczy, przynosząc nowe nieznane odkrycia.
Szczegółowy program sesji tutaj.
Abstrakty:
Karolina Blusiewicz (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Tradycja vs transformacja w skórnictwie pomorskim
Badania archeologiczne prowadzone na terenie późnośredniowiecznych ośrodków miejskich dostarczają licznych źródeł materialnych do badań nad wytwórczością skórniczą. Przeważnie jednak odzwierciedlają one już w pełni ukształtowane rzemiosło późnośredniowieczne, o dobrze rozpoznanych technikach produkcji i asortymencie wyrobów. Znikoma liczba źródeł natomiast dotyczy okresu trzynastowiecznych przemian, w którym tradycyjna wytwórczość o cechach jeszcze wczesnośredniowiecznych spotyka się z rozwiniętą produkcją rzemieślniczą.
Problem „tradycja vs transformacja” zaprezentowany zostanie m.in. na przykładzie zbiorów zabytków skórzanych z Gdańska, w których wyraźnie zaznacza się rozdział między wyrobami o cechach tradycyjnych pozyskanych z badań trzynastowiecznej osady o charakterze wczesnomiejskim (stan. 2 i 4) oraz wyrobami związanymi z funkcjonowaniem Głównego Miasta.
Dariusz Błaszczyk (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Do kiedy użytkowano cmentarzyska z konstrukcjami kamiennymi na Mazowszu i Podlasiu?
Jednym z wyróżników kulturowych Mazowsza i Podlasia w średniowieczu jest występowanie cmentarzysk z konstrukcjami kamiennymi w postaci obudów i bruków. Do tej pory cmentarzyska tego typu były datowane wyłącznie za pomocą metody typologicznej (na podstawie przedmiotów wchodzących w skład wyposażenia grobowego) i stratygraficznej (na podstawie zasady nadległości oraz przestrzennego rozprzestrzeniania się grobów). W literaturze przedmiotu przyjęto, że cmentarzyska na Mazowszu były starsze i funkcjonowały od poł. XI do poł. XII w., a cmentarzyska na Podlasiu były młodsze i były użytkowane od 2 poł. XI do pocz. XIII w..
Niektórzy badacze, tacy jak np. Radosław Piotrowski i Michał Dzik sugerowali, że cmentarzyska te mogły funkcjonować w głąb XIII w., a być używane do chowania zmarłych przez lokalne społeczności nawet dłużej, bo w późnym średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych. Obecnie dysponując serią dat radiowęglowych uzyskanych dla cmentarzysk z Mazowsza i Podlasia, w ramach realizacji projektu Populus Masoviae Medii Aevi, można się pokusić o weryfikację chronologii tych cmentarzysk. W ramach wystąpienia postaram się udzielić odpowiedzi na pytanie, czy składanie zmarłych na cmentarzyskach z konstrukcjami kamiennymi trwało do XIII w. oraz czy także w późniejszym czasie możliwe było chowanie na nich zmarłych i dlaczego?
Olena Chernenko (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Czernihów pod panowaniem mongolskim (na podstawie materiałów badań archeologicznych)
Według I latopisu sofijskiego w 1239 roku Czernihów został zdobyty i spalony przez Mongołów. Do końca XX wieku badacze uważali, że miasto uległo całkowitemu zniszczeniu i odrodziło się dopiero kilka wieków później. Jednak w trakcie niedawnych badań archeologicznych na terenie miasta udało się zarejestrować warstwę kulturową z połowy XIII – początku XIV wieku i odkryć artefakty sugerujące, że Czernihów nadal funkcjonował pod rządami Ułusu Dżocziego („Złotej Ordy”). Obszar występowania warstwy kulturowej tego czasu jest mniejszy niż warstwy XII–XIII wieku a obiekty archeologiczne są nieliczne. Wskazują one jednak, że miasto nadal funkcjonowało. Szczególnie interesujące są znaleziska fragmentów cennych naczyń ceramicznych i szklanych z Iranu i Syrii. Przedmioty te mają dość wąskie datowanie: połowa XIII/XIV wiek. Odnaleziono także część kościanego bezmianu do ważenia monet, mającego analogie na terenach imperium mongolskiego i w regionach od niego zależnych lub powiązanych z nim kontaktami handlowymi. Artefakty te mogą wskazywać na to, że Czernihów był jednym z ośrodków handlu transkontynentalnego, który łączył terytoria państwa mongolskiego od Kaffy na Krymie po Karokorum. W czasie istnienia tego handlu towary z Iranu i Syrii trafiały na terytorium Złotej Ordy poprzez północny brzeg Morza Czarnego. Przewożono je następnie Dnieprem do Kijowa a stamtąd do Bułgaru Wielkiego i dalej na wschód. Prawdopodobnie Czernihów był jednym z etapów na szlaku między Kijowem a Bułgarem i wiadomo, że funkcjonował on do destabilizacji Złotej Ordy pod koniec XIV wieku. W tym czasie Czernihów zapewne ucierpiał, a jego zabudowa została zniszczona w pożarze. Znaleziono także groty strzał i szczątki zmarłych, które być może są dowodami ataków litewskich na miasto, o których wspominają źródła pisane.
Rytis Jonaitis (Litewski Instytut Historii, Wilno, Litwa)
Where are you, pagans of Vilnius? In search of medieval burial places
Until 1387, Vilnius was a pagan city ruled by pagan grand dukes. However, as is typical for cities, representatives of several different religions coexisted here. In addition to pagans, there were Catholics and Orthodox in medieval Vilnius. The first Orthodox and Catholic churches are known, and the earliest burial ground of the Orthodox community is fully investigated in the city. The places of medieval Catholic cemeteries are identified. However, there is no reliable historical or archaeological data about pagan burial places in medieval Vilnius. No burial place has been found here so far – neither cremated nor inhumated. We can only speculate about possible locations. The somewhat paradoxical situation arises – in a pagan state, in pagan Vilnius, where pagan grand dukes reside, we know more about Christians than about pagans.
The places where pagans lived during the period of the formation of Vilnius city are more or less identified. That is Gediminas Hill, Lower Castle, so-called Altarija, several locations in the current old town. The question remains: Where were the pagans of Vilnius buried at that time? The presentation is dedicated to this question. I will discuss the possible locations of pagan burial monument(s) in Vilnius. I will also try to determine why it is possible to expect to find pagan burial grounds in certain places of the city. Christian burial monuments in Vilnius will also be briefly presented.
Ludwika Jończyk (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Pechowa trzynastka. Prusowie w obliczu Wielkiej Transformacji
Trzynasty wiek przyniósł plemionom pruskim inwazję krzyżacką, która zakończyła się unicestwieniem suwerennej egzystencji tych społeczności i wejściem w skład nowej jednostki: Państwa zakonu krzyżackiego. Celem wystąpienia jest prezentacja znanych obecnie śladów trzynastowiecznego osadnictwa pruskiego, czyli próba przyjrzenia się, co archeologia w chwili obecnej może powiedzieć o ostatnich dziesięcioleciach funkcjonowania samodzielnych pruskich wspólnot.
Dane te są stosunkowo nieliczne, co wynika po części z wąskiego chronologicznie zakresu tematyki oraz trudności w precyzyjnym datowaniu wielu znalezisk, a po części z niełatwej historii badań tego regionu i dających się wciąż boleśnie odczuć zniszczeń, jakich doznała archeologia wschodniopruska wskutek II wojny światowej.
Irma Kaplūnaitė (Litewski Instytut Historii, Wilno, Litwa)
Reflections of changing attitudes towards children in medieval urban cemeteries
The topic of this presentation arose while researching medieval burial rites and repeatedly finding statements about changes in children’s burial features. In the earlier times, their graves were rare, especially those of infants and newborns, or children were buried somewhat differently from adults. Several questions emerge: can we trace the changes in medieval children’s graves? What exactly were these changes? What could have determined them in the funeral practices?
The purpose of this presentation is to examine whether there were any changes in the burial practices of children in the Middle Ages because those changes would also reflect a change in attitudes towards children. According to historians, children have received little attention for a long time. Changes to their consideration in society began only in the 16th century. Such a hypothesis spread in the 1960s after the work of Philippe Ariès, “Centuries of Childhood”, appeared. Historians rely on data from written sources, but in this presentation, the interest will be paid to the earlier period, the 13th–15th centuries, when children were rarely noticed in the sources. However, we find them archaeologically. Several criteria will be discussed, such as the number of children’s graves in cemeteries, their location in burial monuments, the arrangement of the grave, the position of the body and also the grave goods. These are the main criteria that can shed light on the attitude towards children, as far as it is reflected in the burial traditions.
Wiktoria Makowska (Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych, Uniwersytet Warszawski, Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Fenomen „pisanek”: rodzaje artefaktów, prawdopodobne sposoby dystrybucji i funkcje (na podstawie znalezisk z terytorium Białorusi w kontekście europejskim)
Gliniane artefakty w kształcie jajek, zazwyczaj szkliwione i z ceramiczną kulką w środku, są dobrze znane we wczesnośredniowiecznej archeologii Europy Wschodniej i Środkowej i są zwykle nazywane „Easter eggs”, „grzechotkami w kształcie jajek”, „ceramicznymi szkliwionymi jajkami” lub „pisankami”. Choćpodobne znaleziska od dawna przyciągają uwagę badaczy, wciąż pozostaje kilka ważnych problemów do ustalenia, takich jak funkcja i rola takich „jajek” w średniowiecznych społeczeństwach, ośrodki produkcyjne, gdzie wytwarzano gliniane jajka oraz chronologia tych artefaktów w różnych regionach.
Na terenie dzisiejszej Białorusi znaleziono tylko 9 artefaktów szkliwionych jaj. Wszystkie pochodzą z miast okresu staroruskiego. Większość z nich może być datowana w ramach okresu pierwszej połowy XII-XIII wieku. Istnieją jednak inne artefakty w kształcie jaj wykonane z różnych materiałów (glina, róg, kamień, drewno) znane z osad i nekropolii z tego samego okresu.
Niewielka liczba znalezisk szkliwionych glinianych jaj na terytorium Białorusi, ich lokalizacja w pobliżu domniemanych centrów produkcji tych przedmiotów i wzdłuż szlaków handlowych pozwala sugerować, że w drugiej połowie XI-XIII wieku tereny te służyły jako region tranzytowy w dystrybucji tych produktów, zwłaszcza w kierunku zachodnim i północnym. Pojawienie się szkliwionych ceramicznych jaj na tym obszarze zbiega się z czasem rozpowszechnienia się tam chrześcijaństwa rozwojem kamiennej architektury sakralnej. Niewielka liczba znalezisk na terenie Bialorusi jest także przyczyną lokalnej produkcji imitacji glinianych jaj z różnych dostępnych materiałów.
Tomasz Nowakiewicz (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
O „synach zatracenia” i „pruskich książątkach”
Średniowieczni Prusowie w powszechnym odbiorze postrzegani są przede wszystkim jako ofiary krzyżackiego miecza. Taka perspektywa ruguje ich jednak z dziejowej sceny przed ostatnim aktem przedstawienia, jakim był ich udział w tworzeniu i funkcjonowaniu państwa zakonnego. XIII wiek przyniósł bowiem nie tylko dramatyczny kres tradycyjnej, rodzimej organizacji plemiennej, ale i towarzyszącą krzyżackiej konkwiście ofertę cywilizacyjną, którą duża część ówczesnych przedstawicieli pruskiej elity plemiennej uznała za atrakcyjną lub przynajmniej dla siebie korzystną. Będąca efektem tej postawy ich obecność w strukturze średniowiecznego państwa krzyżackiego staje się zatem nie tylko ilustracją frapującego zjawiska, ale także podejścia twórczo łączącego elementy tradycyjne i wynikające z transformacji kulturowej – przez co w dość nieoczywisty i pojednawczy sposób odnoszącego się do alternatywy zawartej tytułu sesji.
Gediminas Petrauskas (Instytut Historii i Archeologii Regionu Bałtyckiego, Uniwersytet Kłajpedzki, Litwa)
Cremation in Lithuania on the Eve of Conversion to Christianity (13th–14th Centuries)
Cremation in the territory of present-day Lithuania started in the first millennium BC, and since then, two waves of cremation have swept through Lithuania. Although at the dawn of the Lithuanian state, many Baltic tribes cremated their dead, burial rites and material culture differed considerably at that time. Grand Duke Mindaugas of Lithuania adopted Christianity in 1251 and was crowned king in 1253; however, Christianity was abandoned, and the Grand Duchy of Lithuania existed as the only pagan state in all of Christian Europe until it finally converted to Christianity in 1387. During these nearly one and a half hundred years, cremation was the predominant way of burying the dead in ethnic Lithuania until the end of the 14th century.
In the 13th–14th centuries, the cremated dead were buried in flat cemeteries, while in Eastern Lithuania, a few isolated cremation graves were dug up among or into the barrow mounds. The remains of the deceased were placed in shallow grave pits in the ground (individual cremation graves) or scattered on the surface of the cemetery, together with deliberately broken and melted items and crushed potsherds (collective cremation graves). Collective cremation graves in water are a distinctive feature of this period. This paper gives an overview of cremation in 13th–14th century Lithuania, examines the territory of this custom, and discusses the cultural and social identity of the dead. It can be concluded that cremation was a burial method that united ethnic Lithuanians on the eve of their conversion to Christianity.
Mikalai Plavinski (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Pogrom mongolski w połowie XIII wieku na terytorium Białorusi według danych archeologicznych
Wiedza o inwazji Mongołów na południową i wschodnią Ruś została utrwalona dzięki barwnym opisom w latopisach. Zdarzenia te zyskały swoje materialne potwierdzenie dzięki długim badaniom archeologicznym zarówno dużych ośrodków stołecznych, jak i wielu „małych miast” na terytorium Ukrainy i Rosji. Archeologiczny obraz pogromu mongolskiego z jednej strony odpowiada w ogólnych zarysach tekstom latopisnym, z drugiej zaś uzupełnia je licznymi szczegółami, które pozwalają nam zrekonstruować taktykę atakujących i broniących się stron, używaną przez nich broń oraz konsekwencje mongolskich najazdów dla ludności dawnoruskich grodów i miast.
Na ogólnym tle straszliwej katastrofy militarnej udokumentowanej w toku wykopalisk na terenie miast południowej i wschodniej Rusi, zachodnie ziemie dawnoruskiej ekumeny, czyli tereny współczesnej Białorusi, wyróżniały się przez długi czas. Wynikało to w dużej mierze z braku tekstów latopisnych, które opisywałyby szczegóły mongolskiej aktywności na ziemiach zachodniej Rusi, a źródła pisane, którymi dysponujemy, zawierają niezwykle nieliczne, rozproszone i pobieżne wzmianki o najazdach Mongołów na terytorium Białorusi w połowie XIII wieku. Sytuacja ta doprowadziła nawet niektórych historyków do sformułowania tezy, że większość współczesnego terytorium Białorusi nie znajdowała się w sferze działań wojennych Mongołów w tym okresie.
Wyniki wykopalisk archeologicznych w miastach i ośrodkach ufortyfikowanych białoruskiego Naddnieprza, Polesia i środkowej Białorusi, uzyskane w trakcie wykopalisk od lat 70. do 80. XX wieku, świadczą jednak o tym, że regiony te były obszarem najazdów mongolskich w połowie XIII wieku. Co więcej, w niektórych regionach, przede wszystkim na Naddnieprzu, mongolska aktywność militarna miała szeroki zasięg.
Jakub Sawicki (Archeologický ústav AV ČR, Praga, Republika Czeska)
Zmiana technologii produkcji akcesoriów stroju jako czynnik przeobrażeń społeczno-kulturowych
W XIII wieku nastąpił rozwój wielu dziedzin produkcji, który możemy zaobserwować m.in. na przykładzie znalezisk archeologicznych. Znaczącą zmianę obserwujemy w przypadku metod wytwarzania metalowych akcesoriów stroju (sprzączki, zapinki, guziki itp.). Wprowadzenie składanych (kompozytowych) form odlewniczych wraz z rozwojem technik deformacji plastycznej metalu umożliwiło znaczne zwiększenie ilości produkowanych przedmiotów. Na podstawie odkrytego paryskiego warsztatu „paśnika” z XIV w. szacuje się, miesięcznie produkowano około 10 000 sprzączek i innych elementów ozdobnych pasa. Znaczny przyrost akcesoriów stroju, wraz pojawieniem się wcześniej nie znanych typów oraz specyficznych elementów i rozwiązań konstrukcyjnych jest widoczny w znaleziskach archeologicznych z różnych kontekstów i nie tylko z terenów Europy Środkowo-Wschodniej. Ponadto, pojawiają się nowe formy zdobnictwa. Oprócz motywów roślinnych i geometrycznych popularne stają się elementy inspirowane heraldyką, a nawet motywami literackimi czy biblijnymi. Akcesoria stroju nabierają znaczenia jako środek komunikacji społecznej i współtworzą specyficzną „kulturę popularną” epoki, która jest konsumowana nie tylko przez elity, ale także mieszkańców miast jak i wsi.
W prezentacji spróbuję omówić, jak połączone dane z wykopalisk archeologicznych, źródeł pisanych, ikonografii oraz archeometrii pozwalają śledzić wpływ zmian technologicznych na życie społeczne w średniowieczu.
Michał Starski (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Późna transformacja albo „jak przyjść na gotowe” – rozwój wybranych ośrodków miejskich na Pomorzu Gdańskim
Proces kształtowania się ośrodków miejskich na Pomorzu Gdańskim przypadał głównie na drugą połowę XIV w. Czas tej transformacji, późny na tle okolicznych ziem, wynikał z nikłych postępów urbanizacji w XIII w. i stosunkowo późnej akcji kolonizacyjnej podjętej przez nowych władców regionu – Zakon Krzyżacki. W rezultacie formowanie się miast na tym terenie cechowała specyfika zarówno na tle pozostałych ziem pomorskich, jak i pozostałych terenów władztwa zakonu krzyżackiego.
Celem referatu będzie omówienie cech charakterystycznych wybranych ośrodków miejskich lokowanych na Pomorzu Gdańskim w tym warunków ich powstawania, rozplanowania oraz efektów osiągniętych w pierwszych dziesięcioleciach po nadaniu praw miejskich. Podstawą rozważań będą dotychczasowe ustalenia historyków, ale przede wszystkim wyniki nowych badań archeologicznych, pozwalające sądzić, że procesy te były bardziej złożone i miały różną dynamikę oraz zależały od warunków terenowych i stopnia rozwoju osadnictwa przedlokacyjnego. W konkluzji podjęty zostanie problem na ile lokacje miejskie wiązały się z wypracowaniem nowych rozwiązań urbanistycznych, czy też adaptacją znanych już wzorców.
Sławomir Wadyl (Wydział Archeologii, Uniwersytet Warszawski, Polska)
Powiew zmian w XIII-wiecznym Gdańsku
XIII wiek to dla większości dużych ośrodków południowobałtyckich czas głębokich przemian osadniczych, organizacyjnych i cywilizacyjnych. Zmiany takie zaszły również w Gdańsku, który rozwijał się dynamicznie, zwłaszcza w czasach panowania Świętopełka II Wielkiego (1227–1266). W XIII w. aglomeracja gdańska zajmowała rozległy obszar, a główne skupiska rozwijały się w rejonie kępy dominikańskiej, starego miasta i głównego miasta. Pierwsza lokacja na prawie lubeckim miała miejsce w 1227, nieco później powstały pierwsze budowle ceglane (kościół św. Mikołaja i klasztor Dominikanów). Istotnym aspektem rozwoju Gdańska były jego związki ze światem, a te rozwijały się przede wszystkim za sprawą kontaktów handlowych. Wedle nowszych ustaleń jeszcze w XII w. należy umieszczać początki istnienia kolonii kupców i żeglarzy z krajów niemieckich, głównie Lubeki. Największą zmianę w postrzeganiu XIII-wiecznego Gdańska przyniosły wyniki badań (przy ulicy Tartacznej) w peryferyjnej, jak się początkowo wydawało, części aglomeracji. Pozwoliły nie tylko rozpoznać charakter osadnictwa, zmiany zabudowy, ale przez niespotykane bogactwo źródeł ruchomych dały wgląd w rzemiosła, handel, politykę monetarną książąt i życie codzienne populacji tej części miasta. W ich świetle XIII-wieczny Gdańsk jawi się jako ważny wysoko rozwinięty ośrodek utrzymujący kontakty tak ze wschodem, jak i zachodem Europy, w wielu aspektach gospodarki i życia codziennego tkwiący jednak we wczesnym średniowieczu.
Michał Wojenka (Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński, Polska)
Lapis Sanctae Mariae. XIII-wieczny klasztor ss. Klarysek w Grodzisku k. Skały (pow. Kraków) w świetle badań wykopaliskowych
W studiach nad XIII-wiecznym krajobrazem osadniczym dawnej Ziemi Krakowskiej mało jest zagadnień równie kontrowersyjnych, jak przeszłość zespołu tzw. Pustelni bł. Salomei w Grodzisku koło Skały. Obiekt ten znajduje się w odległości ok. 20 km na północ od Krakowa i położony jest na skalnym cyplu nad potokiem Prądnik, w krasowym otoczeniu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W drugiej połowie wieku XVII wzniesiono tu kompleks sakralny o charakterze pielgrzymkowym, składający się z kościoła filialnego, kilku pustelniczych grot oraz domu kapelana. Między nowożytnymi elementami zabudowy dają się jednak zauważyć pamiątki znacznie wcześniejszej historii miejsca, odnoszące się głównie do czasów średniowiecza. Składają się na nie między innymi pozostałości murów, w tym pozostałości starszej budowli tkwiące w bryle barokowej świątyni oraz potężny wał obronny, który wraz z suchą fosą odcina cypel od reszty wysoczyzny.
Pierwotne przeznaczenie Grodziska od lat stanowi przedmiot dyskusji, którą w zależności od interpretacji przekazów źródłowych da się sprowadzić do dwóch podstawowych hipotez. Według części badaczy obiekt ten utożsamiać należy z wybudowanym przez śląskiego księcia Henryka Brodatego zamkiem Scala, który w źródłach pisanych notowany jest od 1228 roku do przełomu XIII i XIV stulecia. W świetle innej hipotezy Grodzisko jest miejscem warownego klasztoru klarysek księżnej Salomei, który zbudowano na mocy wydanego w 1257 roku przywileju i funkcjonował on zaledwie kilkadziesiąt lat.
Od 2016 roku teren Pustelni bł. Salomei badany jest przez Instytut Archeologii UJ. W wyniku dotychczasowych badań rozpoznano tu liczne średniowieczne struktury wzniesione z kamienia wapiennego datowane na XIII wiek. Za szczególnie owocne uważać należy prace w rejonie XVII-wiecznego budynku kapelana w środkowej części kompleksu, w wyniku których ujawniono długi budynek z kamienia wapiennego łączonego zaprawą gliniano-wapienną. Jak wskazują wyniki analizy zabytków pozyskanych w nawarstwieniach towarzyszących tej zabudowie, funkcjonowały one w drugiej połowie wieku XIII i użytkowane były najpóźniej do początku następnego stulecia. Wyniki badań wskazują, że struktury te zostały zniszczone na przełomie XIII i XIV stulecia w następstwie nagłych wydarzeń. Odkryte w trakcie badań obiekty skłonny jestem wiązać z zabudową klasztoru ss. Klarysek, który funkcjonować miał nad Prądnikiem w latach ok. 1259 − ante 1301.